اخبار دماوند – آیین رونمایی از «کتاب جامع آبسرد» با حضور مسئولان شهری و شهرستانی، پژوهشگران، فرهیختگان و جمعی از معتمدان شهر برگزار شد؛ اثری که پس از نزدیک به چهار سال پژوهش و با هدف ثبت و معرفی پیشینه تاریخی، فرهنگی و مفاخر آبسرد تدوین شده و در یک هزار نسخه و با اعتباری بیش از یک میلیارد تومان در اختیار مردم قرار گرفته است.
به گزارش چراغ شرق، آیین رونمایی از «کتاب جامع آبسرد» با حضور جمعی از مسئولان، پژوهشگران، فرهیختگان و معتمدان این شهر برگزار شد؛ اثری که تلاش دارد بخشی از تاریخ، فرهنگ، خاطرات و چهرههای اثرگذار آبسرد را در قالب یک مجموعه مکتوب ثبت و برای نسلهای امروز و آینده حفظ کند.
این کتاب حاصل نزدیک به چهار سال فعالیت پژوهشی عنوان شده و در روند تدوین آن از منابع گوناگونی شامل پژوهشهای میدانی، منابع کتابخانهای، اطلاعات اینترنتی، اسناد تاریخی و گفتوگو با افراد مطلع و شهروندان استفاده شده است.
کتاب جامع آبسرد؛ تلاشی برای ثبت گذشته یک شهر
هدف از تدوین کتاب جامع آبسرد، ثبت و معرفی پیشینه تاریخی، فرهنگی و مفاخر این شهر عنوان شده است.
بسیاری از اطلاعات تاریخی شهرها در اسناد رسمی و کتابهای منتشرشده ثبت نشدهاند و بخشی از این اطلاعات در خاطرات افراد، روایتهای خانوادگی، اسناد شخصی و دانش محلی مردم باقی مانده است.
به همین دلیل، گردآوری چنین اطلاعاتی و تبدیل آنها به یک مجموعه مکتوب میتواند از پراکنده شدن و از بین رفتن بخشی از حافظه تاریخی یک منطقه جلوگیری کند.
«کتاب جامع آبسرد» نیز با همین رویکرد شکل گرفته و تلاش شده است اطلاعات مختلف درباره گذشته و هویت این شهر در یک مجموعه واحد گردآوری شود.
نزدیک به چهار سال پژوهش برای یک اثر تاریخی
خسرو همایونفر، رئیس کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر آبسرد، در مراسم رونمایی درباره روند شکلگیری این اثر توضیح داد که کار تدوین کتاب از سال ۱۴۰۱ و در دوره ششم شورای اسلامی شهر آغاز شده است.
به گفته وی، هدف اولیه این بود که رویدادها و پیشینه تاریخی آبسرد جمعآوری و در قالب یک کتاب در اختیار شهروندان و علاقهمندان قرار گیرد.
همایونفر با بیان اینکه این اثر حاصل نزدیک به چهار سال پژوهش است، گفت در روند تهیه کتاب از روشهای مختلف پژوهشی استفاده شده و در کنار منابع مکتوب، گفتوگو با افراد مطلع و شهروندان نیز بخش مهمی از فرآیند جمعآوری اطلاعات را تشکیل داده است.
از کتابخانه تا خاطرات مردم
یکی از نکات قابل توجه در روند تدوین این کتاب، استفاده همزمان از پژوهشهای میدانی، کتابخانهای و اینترنتی عنوان شده است.
در کنار منابع مکتوب، مصاحبه با افرادی که اطلاعاتی درباره گذشته آبسرد در اختیار داشتند، به عنوان یکی از منابع تهیه محتوا مورد استفاده قرار گرفت.
این شیوه از پژوهش برای ثبت تاریخ محلی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بخشی از تاریخ اجتماعی شهرها در هیچ آرشیو رسمی ثبت نشده و تنها در حافظه افرادی باقی مانده است که بخشی از تحولات گذشته را دیده یا درباره آن اطلاعاتی در اختیار دارند.
کتابی که قرار بود کوتاهتر باشد
رئیس کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر آبسرد در ادامه به تغییر حجم اثر در جریان پژوهش اشاره کرد.
به گفته همایونفر، در ابتدای کار تصور میشد کتاب در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ صفحه تدوین شود، اما با ادامه تحقیقات و دستیابی به اطلاعات و اسناد جدید، حجم و غنای محتوایی کتاب افزایش یافت.
دسترسی به دادههای تازه باعث شد مطالب بیشتری به مجموعه اضافه شود و کتاب از برآورد اولیه فاصله بگیرد.
این تغییر را میتوان یکی از نتایج طبیعی پژوهشهای تاریخی دانست؛ زیرا در فرآیند بررسی منابع، ممکن است اسناد، خاطرات و اطلاعاتی پیدا شوند که در مرحله آغاز پروژه پیشبینی نشدهاند.
کشف یک نسخه دستنویس به خط عبری
یکی از نکات جالب مطرحشده در مراسم رونمایی، اشاره به شناسایی یک نسخه دستنویس به خط عبری در میان اسناد بررسیشده برای تهیه کتاب بود.
همایونفر درباره این سند گفت که این اثر به صورت طومار نگهداری میشده و بخشی از تاریخ گذشته منطقه را در خود جای داده است.
وجود چنین سندی، در صورت بررسی و مستندسازی دقیق، میتواند از جمله بخشهای قابل توجه پژوهشهای تاریخی درباره منطقه باشد و نشان دهد که مطالعه تاریخ محلی گاهی با اسنادی روبهرو میشود که پیش از آغاز پژوهش، کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
البته ارزش و محتوای تاریخی چنین اسنادی نیازمند بررسی تخصصی و کارشناسی است و انتشار جزئیات بیشتر درباره آن میتواند شناخت دقیقتری از جایگاه این اثر در تاریخ منطقه فراهم کند.
مردم آبسرد در شکلگیری کتاب نقش داشتند
به گفته رئیس کمیسیون فرهنگی شورای اسلامی شهر آبسرد، همراهی مردم در تهیه اطلاعات و به سرانجام رسیدن این پروژه نقش مهمی داشته است.
این موضوع نشان میدهد که کتاب تنها حاصل جستوجو در منابع رسمی نبوده و بخشی از محتوای آن از اطلاعاتی شکل گرفته که در اختیار شهروندان و افراد مطلع قرار داشته است.
چنین مشارکتی در پروژههای تاریخ محلی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مردم هر شهر در کنار اسناد رسمی، حامل بخش مهمی از خاطرات، روایتها و اطلاعات مربوط به گذشته محل زندگی خود هستند.
پژوهشگرانی که بدون چشمداشت مالی همکاری کردند
همایونفر همچنین از پژوهشگران و افرادی که در تدوین کتاب مشارکت داشتند قدردانی کرد و گفت دستاندرکاران این اثر بدون چشمداشت مالی و با انگیزه و تلاش مستمر برای به نتیجه رسیدن پروژه فعالیت کردند.
پروژههای تاریخ شفاهی و تاریخ محلی معمولاً نیازمند زمان زیادی برای جمعآوری، بررسی، تطبیق و تدوین اطلاعات هستند و بخش مهمی از این مسیر به همکاری افرادی وابسته است که منابع و خاطرات خود را در اختیار پژوهشگران قرار میدهند.
وقتی تاریخ شفاهی دیر ثبت شود
یکی از مهمترین نکات مطرحشده در مراسم رونمایی، تأکید بر اهمیت ثبت تاریخ شفاهی بود.
همایونفر با اشاره به اینکه اگر این پروژه حدود ۳۰ سال زودتر انجام میشد، امکان استفاده از اطلاعات و خاطرات افراد بیشتری وجود داشت، بر اهمیت ثبت بهموقع روایتهای تاریخی تأکید کرد.
این موضوع یکی از چالشهای مهم در تاریخ محلی است؛ با گذشت زمان، بخشی از شاهدان و افراد مطلع از وقایع گذشته از دست میروند و همراه با آنها بخشی از خاطرات و اطلاعات شفاهی نیز ممکن است برای همیشه از بین برود.
از این منظر، هر پروژهای که به ثبت خاطرات، اسناد و روایتهای محلی کمک کند، میتواند بخشی از حافظه اجتماعی یک شهر را برای آیندگان حفظ کند.
چرا تاریخ یک شهر باید ثبت شود؟
شناخت تاریخ یک شهر فقط به دانستن نام بناهای قدیمی یا تاریخ چند رویداد محدود نمیشود.
تاریخ یک شهر شامل مردم، محلهها، خانوادهها، مشاغل، آیینها، تحولات اجتماعی، چهرههای اثرگذار و رویدادهایی است که به مرور هویت آن منطقه را ساختهاند.
هنگامی که این اطلاعات ثبت نشود، ممکن است نسلهای بعد تنها بخش محدودی از گذشته شهر را بشناسند و بسیاری از جزئیات زندگی اجتماعی و فرهنگی نسلهای پیشین از حافظه عمومی حذف شود.
کتابهای جامع محلی میتوانند یکی از ابزارهای مقابله با همین فراموشی باشند.
هزار نسخه برای مردم آبسرد
از «کتاب جامع آبسرد» در یک هزار نسخه رونمایی شد و نسخههایی از آن در اختیار مردم قرار گرفت.
برای یک اثر با موضوع تاریخ و فرهنگ محلی، انتشار عمومی کتاب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ارزش چنین مجموعهای زمانی بیشتر میشود که علاوه بر نگهداری در آرشیوها و مراکز رسمی، به دست شهروندان و علاقهمندان نیز برسد.
در واقع، انتشار کتاب امکان آن را فراهم میکند که بخشی از اطلاعات گردآوریشده در خانوادهها و میان نسلهای مختلف نیز دستبهدست شود.
اعتباری بیش از یک میلیارد تومان برای ثبت هویت آبسرد
بر اساس اطلاعات ارائهشده در مراسم، برای تهیه و انتشار این اثر بیش از یک میلیارد تومان اعتبار هزینه شده است.
این رقم نشاندهنده ابعاد قابل توجه پروژه در زمینه پژوهش، گردآوری اطلاعات، تدوین، آمادهسازی و انتشار کتاب است.
اهمیت چنین هزینهای زمانی بیشتر مشخص میشود که هدف پروژه تنها انتشار یک کتاب عمومی نباشد، بلکه ثبت مجموعهای از دادهها، اسناد و روایتهای تاریخی شهر برای استفاده بلندمدت باشد.
در چنین پروژههایی، ارزش واقعی اثر تنها در تعداد نسخههای چاپشده خلاصه نمیشود؛ محتوای گردآوریشده و کیفیت مستندسازی آن نیز بخش مهمی از ارزش کتاب را تشکیل میدهد.
آبسرد؛ شهری با گذشتهای که باید شناخته شود
رونمایی از کتاب جامع آبسرد بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که چه میزان از تاریخ شهرها و مناطق محلی ایران تاکنون به صورت منظم و مستند ثبت شده است.
بسیاری از شهرها و روستاها دارای تاریخ، شخصیتها، خاطرات و اسنادی هستند که تنها در میان خانوادهها یا در آرشیوهای شخصی نگهداری میشوند.
اگر این اطلاعات در زمان مناسب گردآوری و مستندسازی نشوند، احتمال از بین رفتن آنها افزایش پیدا میکند.
از همین رو، پروژههایی مانند کتاب جامع آبسرد میتوانند علاوه بر انتشار یک اثر فرهنگی، آغاز مسیری برای حفظ اسناد، خاطرات و میراث ناملموس یک شهر باشند.
کتاب جامع آبسرد؛ پایان یک پروژه یا آغاز یک مسیر؟
اگرچه مراسم رونمایی به معنای پایان مرحله اصلی تدوین این کتاب است، اما میتوان آن را آغازی برای پژوهشهای بعدی نیز دانست.
کتابهای تاریخی محلی معمولاً پس از انتشار نیز میتوانند با اسناد تازه، روایتهای جدید و اطلاعات تکمیلی روبهرو شوند.
نسخههای منتشرشده امروز ممکن است خود در آینده به یک منبع تاریخی تبدیل شوند و پژوهشگران نسلهای بعد برای شناخت آبسرد به آنها مراجعه کنند.
به همین دلیل، حفظ اسناد اصلی پژوهش، ثبت منابع مورد استفاده و ادامه جمعآوری اطلاعات تاریخی میتواند در سالهای آینده نیز اهمیت داشته باشد.
از حافظه مردم تا یک سند ماندگار
«کتاب جامع آبسرد» در نهایت تلاشی برای تبدیل بخشی از حافظه شفاهی و اسناد پراکنده شهر به یک اثر مکتوب و قابل دسترس است.
چهار سال پژوهش، استفاده از منابع مختلف، گفتوگو با افراد مطلع، بررسی اسناد و کشف مواردی مانند نسخه دستنویس به خط عبری، نشان میدهد مسیر ثبت تاریخ محلی میتواند بسیار گستردهتر از یک پروژه ساده انتشار کتاب باشد.
حالا یک هزار نسخه از این اثر در اختیار مردم قرار گرفته است تا بخشی از گذشته آبسرد، از تاریخ و فرهنگ گرفته تا مفاخر و خاطرات، در قالب یک مجموعه مکتوب باقی بماند.
شاید مهمترین ارزش چنین کتابی این باشد که بخشی از آنچه ممکن بود با گذشت زمان از حافظه شهر پاک شود، اکنون در قالب یک سند ماندگار ثبت شده است.
