اخبار دماوند – با نزدیک شدن فصل سرما و افزایش استفاده از بخاری، آبگرمکن و دیگر وسایل گرمایشی، یک خطر نامرئی بار دیگر اهمیت پیدا می‌کند؛ مونوکسیدکربن، گازی بی‌رنگ و بی‌بو که ممکن است بدون ایجاد هیچ هشدار آشکاری در فضای بسته تجمع پیدا کند و در مدت کوتاهی سلامت و جان افراد را به خطر بیندازد.
این خطر در شهرستان دماوند، با توجه به سرمای هوا در بخش قابل توجهی از سال و استفاده گسترده‌تر از وسایل گرمایشی در خانه‌ها، باغ‌ویلاها، واحدهای مسکونی و برخی اماکن، نیازمند توجه جدی به اصول ایمنی است. «مرگ خاموش» اصطلاحی است که برای مسمومیت با مونوکسیدکربن به کار می‌رود، زیرا فرد ممکن است بدون آنکه متوجه وجود گاز شود، دچار علائم مسمومیت و حتی بیهوشی شود.
مونوکسیدکربن چگونه تولید می‌شود؟
مونوکسیدکربن در نتیجه احتراق ناقص سوخت‌های فسیلی ایجاد می‌شود. زمانی که یک وسیله گازسوز یا سوخت‌سوز به شکل مناسب کار نکند، یا اکسیژن کافی در اختیار آن نباشد، احتمال تولید این گاز سمی افزایش پیدا می‌کند.
یکی از مهم‌ترین خطرها زمانی ایجاد می‌شود که محصولات حاصل از احتراق نتوانند به‌درستی از ساختمان خارج شوند. مسدود بودن دودکش، اختلال در مسیر خروج دود یا تهویه نامناسب از عواملی هستند که می‌توانند زمینه تجمع مونوکسیدکربن در فضای داخلی را فراهم کنند.
چرا به آن «مرگ خاموش» می‌گویند؟
مشکل اصلی مونوکسیدکربن این است که رنگ و بوی مشخصی ندارد و در بسیاری از موارد فرد بدون آنکه متوجه حضور آن شود، در معرض گاز قرار می‌گیرد.
مونوکسیدکربن پس از ورود به بدن از طریق تنفس، وارد جریان خون می‌شود و با هموگلوبین ترکیب می‌شود؛ در نتیجه انتقال اکسیژن در بدن مختل می‌شود. با افزایش میزان مواجهه، علائم می‌توانند تشدید شوند و در موارد شدید، فرد هوشیاری خود را از دست بدهد.
به همین دلیل، اشتباه گرفتن علائم اولیه با خستگی، ضعف یا بیماری‌های معمول فصل سرما می‌تواند خطرناک باشد.
علائم مسمومیت را بشناسیم
علائم مسمومیت با مونوکسیدکربن می‌تواند شامل سردرد، سرگیجه، تهوع، استفراغ، خواب‌آلودگی، ضعف و اختلال هوشیاری باشد. شدت علائم به میزان و مدت تماس با گاز و شرایط فرد بستگی دارد.
یکی از نکات مهم این است که اگر چند نفر در یک محیط بسته، هم‌زمان دچار سردرد یا سرگیجه و تهوع شوند، احتمال وجود یک عامل محیطی باید جدی گرفته شود.
مهم‌ترین عوامل خطر در خانه
بخش قابل توجهی از حوادث مرتبط با مونوکسیدکربن به مشکلات مربوط به وسایل گرمایشی و مسیر خروج محصولات احتراق بازمی‌گردد.
دودکش نامناسب یا مسدود، تهویه ناکافی، استفاده نادرست از وسایل گرمایشی و استفاده از تجهیزات غیراستاندارد از جمله عواملی هستند که در توصیه‌های ایمنی مربوط به پیشگیری از گازگرفتگی مورد تأکید قرار گرفته‌اند.
در خانه‌ها و ویلاهای مناطق سردسیر، همچنین نباید از این تصور غافل شد که روشن بودن بخاری به‌تنهایی به معنای ایمن بودن آن است؛ سلامت وسیله، مسیر دودکش و شرایط تهویه همگی در کنار یکدیگر اهمیت دارند.
دماوند؛ تجربه تلخ حوادث گذشته
هشدار درباره مونوکسیدکربن در دماوند صرفاً یک موضوع نظری نیست. در بهمن‌ماه ۱۴۰۳، مرگ دو مرد حدود ۴۰ ساله در منطقه مشا دماوند در پی گازگرفتگی گزارش شد و بر اساس گزارش منتشرشده، علت حادثه استنشاق مونوکسیدکربن عنوان شد.
در گزارش دیگری نیز یک مورد مرگ ناشی از گازگرفتگی با مونوکسیدکربن در یکی از محله‌های شهر دماوند منتشر شده و در آن، استفاده غیراستاندارد از سیستم گرمایشی به‌عنوان یکی از عوامل حادثه مطرح شده است.
این حوادث نشان می‌دهد که مسئله «مرگ خاموش» می‌تواند در محیط‌های مسکونی همین منطقه نیز اتفاق بیفتد و پیشگیری باید پیش از آغاز استفاده مستمر از وسایل گرمایشی انجام شود.
چند نکته ساده، اما حیاتی
پیش از شروع استفاده جدی از بخاری و سایر وسایل گرمایشی، وضعیت وسیله و مسیر خروج دود بررسی شود. دودکش باید مسیر مناسب و بدون انسداد داشته باشد و نصب و استفاده از وسایل گرمایشی مطابق دستورالعمل سازنده و اصول ایمنی انجام شود.
همچنین نباید برای گرم کردن فضای بسته، از وسایلی که برای آن محیط طراحی نشده‌اند استفاده کرد. درباره وسایل گرمایشی و شیوه استفاده از آنها نیز نباید صرفاً به تجربه سال‌های گذشته اکتفا کرد؛ هر بار نصب و راه‌اندازی، نیازمند توجه به شرایط همان محیط است.
در صورت امکان، استفاده از آشکارساز مونوکسیدکربن نیز می‌تواند یک لایه حفاظتی اضافی ایجاد کند، اما این وسیله جایگزین سرویس و بررسی صحیح تجهیزات و دودکش‌ها نیست.
هنگام مشاهده علائم یا احتمال گازگرفتگی چه کنیم؟
در صورت شک به مسمومیت، موضوع را جدی بگیرید. اولویت، خارج شدن از محیط آلوده و رساندن فرد به هوای آزاد است. در صورت امکان و بدون به خطر انداختن جان خود، درها و پنجره‌ها برای تهویه باز شوند و با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود. منابع آموزشی اورژانس نیز بر خارج کردن فرد از محیط آلوده و تماس با خدمات فوریت‌های پزشکی تأکید کرده‌اند.
مهم است که فرد نجات‌دهنده نیز خودش در معرض گاز قرار نگیرد؛ ورود دوباره به فضای مشکوک بدون اطمینان از ایمنی می‌تواند افراد بیشتری را گرفتار کند.
«بوی گاز» را با «مونوکسیدکربن» اشتباه نگیریم
یک اشتباه رایج این است که تصور کنیم هر حادثه مرتبط با گاز باید با احساس بوی گاز همراه باشد. مونوکسیدکربن بو و رنگ ندارد و بنابراین ممکن است در شرایط خطرناک، هیچ بوی هشداردهنده‌ای احساس نشود.
در نتیجه، نداشتن بوی گاز به هیچ عنوان به معنای ایمن بودن محیط نیست؛ به‌ویژه هنگامی که وسیله گرمایشی روشن است و فرد یا افراد داخل ساختمان دچار سردرد، سرگیجه، تهوع یا خواب‌آلودگی غیرعادی می‌شوند.
یک بررسی چند دقیقه‌ای می‌تواند از یک حادثه جبران‌ناپذیر جلوگیری کند
شروع فصل سرما معمولاً با برنامه‌ریزی برای پوشاک گرم، سوخت و وسایل گرمایشی همراه است، اما شاید مهم‌تر از همه این باشد که پیش از روشن کردن مداوم بخاری، مسیر دودکش، وضعیت وسیله گرمایشی و شرایط تهویه نیز بررسی شود.
در دماوند و روستاها و مناطق پیرامونی، که سرمای هوا می‌تواند استفاده از سیستم‌های گرمایشی را افزایش دهد، رعایت این اصول تنها یک توصیه عمومی نیست؛ مسئله‌ای مستقیم درباره امنیت خانواده‌هاست.
مونوکسیدکربن دیده نمی‌شود، بویی ندارد و برای هشدار دادن منتظر نمی‌ماند. بهترین زمان مقابله با «مرگ خاموش»، پیش از وقوع حادثه است.
