چراغ شرق – گاهی یک گفتوگوی ساده، از جایی شروع میشود که یکی از دوستان به تماس دیگری پاسخ نداده است؛ اما چند جمله بعد، همان مکالمه روزمره به روایتی از تنهایی، فشارهای روانی و خستگی از ادامه مسیر زندگی تبدیل میشود. این شیوه روایت، از ویژگیهای دکلمههایی است که با نام آی مان صالحی منتشر میشوند.
در این اجراها، گفتوگوهای کوتاه و صمیمی، زبان محاوره و موقعیتهای آشنا در کنار جملاتی تلخ قرار میگیرند؛ جملاتی که میتوانند مخاطب را به تجربههای شخصی خود، روابط انسانی و احساساتی که کمتر درباره آنها صحبت میشود، نزدیک کنند.
از یک تماس بیپاسخ تا حرفهایی درباره تنهایی
یکی از موقعیتهای آغازین این دکلمه، گفتوگویی ساده میان دو نفر است:
«چرا زنگ زدم جواب ندادی؟»
«ببخشید جواب ندادم، سگ سیاه افسردگی پیشم بود.»
در ادامه، گفتوگو به موضوع کوچکشدن دایره ارتباطات اجتماعی میرسد؛ جایی که یکی از شخصیتها میگوید ارتباطاتش آنقدر محدود شده که فقط با خدا و ChatGPT حرف میزند.
این بخش، تنهایی را در قالب تجربهای امروزی روایت میکند؛ تجربهای که در آن، حتی دسترسی به ابزارهای ارتباطی فراوان نیز لزوماً به معنای داشتن ارتباطی عمیق و قابل اتکا نیست.
وقتی یک اتفاق کوچک، بغضهای جمعشده را آزاد میکند
بخش دیگری از این گفتوگو به لحظهای میپردازد که فرد، با وجود تحمل فشارهای فراوان، ناگهان در برابر اتفاقی پیشپاافتاده اشک میریزد:
«با شرایط کنار میام، با سختتر از اینا هم کنار اومدما؛ ولی نمیدونم چرا امروز لباسم گیر کرد به دستگیره در، یهو گریهم گرفت.»
قدرت این تصویر در تضاد میان ظاهر اتفاق و واکنش عاطفی شخصیت است. گیرکردن لباس به دستگیره در، بهخودیخود اتفاق بزرگی نیست؛ اما وقتی فشارها و نگرانیها روی هم انباشته شده باشند، گاهی یک اتفاق کوچک میتواند به نقطه بروز احساساتی تبدیل شود که مدتها فرصت بیانشدن نداشتهاند.
این صحنه را میتوان تصویری از فرسودگی عاطفی دانست؛ وضعیتی که در آن، واکنش فرد به یک اتفاق روزمره را نمیتوان بدون توجه به تجربههای قبلی او فهمید.
ترس از مرگ یا خستگی از ادامه زندگی؟
در بخش دیگری از دکلمه، گفتوگو به فشارهای روانی ماههای گذشته و احساس ناتوانی در ادامه مسیر با همان وضعیت قبلی میرسد. شخصیت روایت میگوید فشارها آنقدر زیاد شدهاند که احساس میکند برای ادامهدادن، باید بخشی از خاطراتش را از دست بدهد.
سپس پرسشی درباره مرگ مطرح میشود و پاسخی تلخ، فضای گفتوگو را تغییر میدهد:
«از مرگ نمیترسم، چون هرکی مرده راضی بوده و برنگشته.»
این جمله را میتوان نوعی طنز تلخ درباره ناشناختهبودن مرگ دانست؛ پاسخی که در ظاهر شوخیآمیز است، اما در بستر گفتوگو، خستگی شخصیت از فشارهای زندگی را نیز منعکس میکند.
در چنین روایتهایی، شوخی لزوماً به معنای سبکبودن موضوع نیست. گاهی طنز به ابزاری برای بیان احساساتی تبدیل میشود که گفتن مستقیم آنها دشوار است.
«عمریست که ما فاتحه خویش خواندهایم…»
در میان جملات این گفتوگو، یک عبارت با لحنی ادبیتر به چشم میخورد:
«عمریست که ما فاتحه خویش خواندهایم، اما به جرم بیکفنی زنده ماندهایم.»
قرارگرفتن این جمله در کنار زبان روزمره و محاورهای بخشهای دیگر، تضاد قابل توجهی ایجاد میکند. روایت از یک سو به موقعیتهای عادی زندگی نزدیک است و از سوی دیگر، با استفاده از تعبیری تلخ و استعاری، به احساس فرسودگی و فاصله میان زندگیکردن و صرفاً ادامهدادن زندگی اشاره میکند.
این عبارت را میتوان یکی از نقاط عاطفی برجسته این گفتوگو دانست؛ جملهای که معنای آن فراتر از خستگی جسمی است و به تجربهای ذهنی و عاطفی اشاره دارد.
پایان تلخ با یادآوری یک عادت ساده
گفتوگو در نهایت به یکی از عادیترین بخشهای زندگی بازمیگردد: خواب شبانه.
«صبح شد، بخوابیم؟»
«یادش بخیر، یه زمانی شبا میخوابیدیم.»
پایان روایت، بهجای ارائه راهحل یا نتیجهگیری مستقیم، از یک عادت ساده برای نشاندادن تغییر وضعیت شخصیتها استفاده میکند. خواب که زمانی بخشی طبیعی از زندگی روزمره بوده، در این جمله به خاطرهای دور تبدیل میشود.
این پایان کوتاه، فضای تلخ روایت را حفظ میکند و به مخاطب اجازه میدهد بدون توضیح اضافه، درباره وضعیت شخصیتها و تجربههای مشابه خود فکر کند.
چرا چنین دکلمههایی برای مخاطب آشنا هستند؟
یکی از دلایل ارتباط مخاطبان با گفتوگوهای تلخ و روزمره، استفاده از موقعیتهایی است که امکان همذاتپنداری با آنها وجود دارد. تنهایی، خستگی، نگرانی، بیخوابی و دشواری بیان احساسات، تجربههایی هستند که افراد مختلف ممکن است در مقاطع گوناگون زندگی با آنها مواجه شوند.
البته یک دکلمه بهتنهایی نمیتواند تجربه همه افراد را توضیح دهد یا جایگزین گفتوگو و کمک تخصصی در مواجهه با مشکلات روانی شود. ارزش چنین روایتهایی بیشتر در فراهمکردن فرصتی برای بیان احساسات و توجه به تجربههای کمترگفتهشده است.
نویسنده و دکلمه: آی مان صالحی
برای آشنایی با آثار دیگر این هنرمند، میتوانید به صفحه اینستاگرام او مراجعه کنید.




