اخبار دماوند - اخبار دماوند – سرشماری گونههای شاخص حیاتوحش در استان تهران آغاز شده است؛ برنامهای میدانی که با مشارکت محیطبانان، کارشناسان و همیاران محیط زیست اجرا میشود و زیستگاههای دماوند و فیروزکوه نیز در محدوده آن قرار دارند. این پایش با هدف ارزیابی وضعیت جمعیت گونههای جانوری، بررسی تغییرات پراکنش و فراهم کردن اطلاعات مورد نیاز برای برنامهریزی حفاظتی انجام میشود.
آغاز برنامه سرشماری در زیستگاههای استان تهران
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران از آغاز اجرای برنامه سرشماری گونههای شاخص حیاتوحش در زیستگاههای مختلف این استان خبر داد.
حسن عباسنژاد با اشاره به اجرای این برنامه با مشارکت محیطبانان، کارشناسان و همیاران محیط زیست اظهار کرد که گونههایی همچون قوچ و میش، کل و بز وحشی، آهو و جبیر در کانون توجه این سرشماری قرار دارند.
بر اساس اعلام ادارهکل حفاظت محیط زیست استان تهران، محدوده اجرای این برنامه تنها به مناطق تحت مدیریت محیط زیست محدود نیست و مجموعهای از پارکهای ملی، پناهگاههای حیاتوحش، مناطق حفاظتشده، مناطق شکارممنوع و زیستگاههای آزاد را در بر میگیرد.
این گستردگی جغرافیایی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا حیاتوحش مرزهای اداری و حفاظتی مشخصی را به رسمیت نمیشناسد و بررسی وضعیت گونهها نیازمند توجه به زیستگاههای مختلف و مسیرهای پراکنش آنهاست.
دماوند؛ از تنگه واشی تا دریاچههای تار و هویر
در میان محدودههای اعلامشده برای اجرای سرشماری، چند زیستگاه مهم در شهرستان دماوند قرار دارند.
زیستگاههای پیرامون آثار طبیعی ملی تنگه واشی و دریاچههای تار و هویر از جمله محدودههایی هستند که در برنامه پایش میدانی قرار گرفتهاند. همچنین منطقه شکارممنوع کوه سفید و بخشهایی از محدوده لار نیز در فهرست مناطق اجرای این برنامه ذکر شدهاند.
اهمیت حضور این محدودهها در برنامه سرشماری از آن جهت است که دماوند از نظر تنوع طبیعی، چشماندازهای کوهستانی و گستردگی زیستگاهها، ظرفیتهای قابل توجهی برای حضور گونههای مختلف جانوری دارد.
مناطق کوهستانی، ارتفاعات، درهها و عرصههای طبیعی پیرامون دماوند میتوانند شرایط زیستی متفاوتی را برای گونههای حیاتوحش فراهم کنند. از همین رو، بررسی وضعیت جانوران در این محدودهها صرفاً به ثبت تعداد مشاهدات محدود نمیشود و شناخت پراکنش گونهها و ارتباط آنها با زیستگاه نیز اهمیت دارد.
سرشماری در محدودههایی مانند تنگه واشی و پیرامون دریاچههای تار و هویر میتواند به تکمیل اطلاعات میدانی درباره حضور گونههای شاخص در این بخش از استان کمک کند؛ اطلاعاتی که در صورت استمرار و مقایسه با دادههای دورههای بعد، برای شناخت روند تغییرات جمعیتی ارزش بیشتری پیدا خواهد کرد.
فیروزکوه و منطقه ارجمند در محدوده پایش حیاتوحش
شهرستان فیروزکوه نیز یکی دیگر از محدودههای مهم این برنامه به شمار میرود. بر اساس اعلام مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، زیستگاههای آزاد این شهرستان و منطقه ارجمند در محدوده اجرای سرشماری قرار گرفتهاند.
قرار گرفتن زیستگاههای آزاد در برنامه پایش اهمیت خاصی دارد؛ چراکه حفاظت از حیاتوحش تنها به مناطق دارای عنوان رسمی حفاظتشده وابسته نیست. بسیاری از گونههای جانوری ممکن است در عرصههایی خارج از مرزهای مناطق چهارگانه محیط زیست نیز حضور داشته باشند یا بخشی از محدوده زیستی آنها در این مناطق قرار گرفته باشد.
بنابراین، بررسی وضعیت حیاتوحش در مناطق آزاد میتواند به شناخت بهتر گستره پراکنش گونهها و شناسایی محدودههایی که به توجه و برنامهریزی حفاظتی بیشتری نیاز دارند، کمک کند.
چه گونههایی در این سرشماری مورد توجه قرار دارند؟
طبق اعلام ادارهکل حفاظت محیط زیست استان تهران، قوچ و میش، کل و بز وحشی، آهو و جبیر از جمله گونههای شاخص مورد توجه در این برنامه هستند.
این گونهها از جانوران مهم زیستبومهای طبیعی کشور به شمار میروند و وضعیت جمعیت آنها میتواند بخشی از شرایط زیستی و حفاظتی زیستگاههای محل حضورشان را نشان دهد.
قوچ و میش و کل و بز وحشی از گونههای شاخص زیستگاههای کوهستانی هستند. شناخت پراکنش و وضعیت جمعیت آنها در مناطق مرتفع و صخرهای، اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت این زیستگاهها فراهم میکند.
آهو و جبیر نیز از گونههایی هستند که بررسی وضعیت حضور و پراکنش آنها در عرصههای مناسب، برای شناخت وضعیت حیاتوحش اهمیت دارد.
البته حضور نام یک گونه در فهرست گونههای هدف سرشماری به معنای تأیید حضور قطعی یا اعلام جمعیت مشخص آن در تمام مناطق مورد اشاره نیست؛ بلکه نشان میدهد این گونهها در چارچوب برنامه پایش استان مورد توجه قرار گرفتهاند.
چرا سرشماری حیاتوحش اهمیت دارد؟
سرشماری گونههای جانوری یکی از ابزارهای مهم مدیریت و حفاظت از تنوع زیستی است. تصمیمگیری درباره حفاظت از یک گونه یا زیستگاه، بدون برخورداری از اطلاعات قابل اتکا درباره وضعیت جمعیت و پراکنش آن، با محدودیتهای جدی روبهرو خواهد بود.
اطلاعات حاصل از پایش میدانی میتواند در چند زمینه مورد استفاده قرار گیرد:
۱. ارزیابی وضعیت جمعیت گونهها
ثبت مشاهدات و بررسی تعداد جانوران در محدودههای مشخص، امکان ارزیابی وضعیت جمعیت گونههای هدف را فراهم میکند. مقایسه دادههای بهدستآمده با نتایج سرشماریهای پیشین نیز میتواند به شناسایی روندهای افزایشی یا کاهشی کمک کند.
۲. بررسی تغییرات پراکنش
ممکن است محدوده حضور یک گونه در طول زمان تغییر کند. ثبت محل مشاهده جانوران در زیستگاههای مختلف، اطلاعاتی درباره گستره پراکنش آنها در اختیار کارشناسان قرار میدهد.
۳. شناسایی نیازهای حفاظتی زیستگاهها
دادههای میدانی میتوانند به شناسایی مناطق حساس و محدودههایی که نیازمند توجه حفاظتی بیشتری هستند، کمک کنند. این اطلاعات در برنامهریزی برای مدیریت زیستگاهها و حفاظت از گونههای جانوری کاربرد دارد.
۴. فراهم کردن مبنای تصمیمگیری کارشناسی
برنامههای حفاظتی زمانی اثربخشتر خواهند بود که بر پایه اطلاعات میدانی و قابل مقایسه طراحی شوند. سرشماریهای منظم میتوانند بخشی از این زیرساخت اطلاعاتی را فراهم کنند.
نقش محیطبانان و جوامع محلی در حفاظت از حیاتوحش
یکی از نکات مورد تأکید مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، مشارکت محیطبانان، کارشناسان و همیاران محیط زیست در اجرای برنامه و اهمیت مشارکتهای مردمی و جوامع محلی در ثبت مشاهدات میدانی است.
محیطبانان به دلیل حضور مستمر در عرصههای طبیعی و آشنایی با شرایط محلی، نقش مهمی در اجرای برنامههای پایش دارند. کارشناسان محیط زیست نیز با بررسی و تحلیل دادههای ثبتشده، در تبدیل مشاهدات میدانی به اطلاعات قابل استفاده برای مدیریت زیستگاهها نقش ایفا میکنند.
از سوی دیگر، جوامع محلی به دلیل ارتباط روزمره با طبیعت پیرامون محل زندگی خود، میتوانند در شناخت تغییرات محیطی و گزارش مشاهدات حیاتوحش نقش مؤثری داشته باشند.
مشارکت مردمی البته زمانی بیشترین فایده را خواهد داشت که ثبت مشاهدات در چارچوب اصول کارشناسی و از مسیرهای مورد تأیید مراجع محیط زیستی انجام شود؛ زیرا اطلاعات دقیق، قابل بررسی و دارای موقعیت مکانی مشخص، ارزش بیشتری برای تحلیلهای حفاظتی دارند.
چالشهای حفاظت از زیستگاههای طبیعی
اجرای سرشماری بهتنهایی به معنای رفع تهدیدهای پیش روی حیاتوحش نیست، اما میتواند اطلاعات لازم برای شناسایی بهتر مسائل و اولویتبندی اقدامات حفاظتی را فراهم کند.
زیستگاههای طبیعی در معرض مجموعهای از فشارهای انسانی و محیطی قرار دارند. تخریب و تغییر کاربری عرصههای طبیعی، مزاحمتهای انسانی، ترددهای خارج از ضابطه، شکار غیرمجاز و کاهش منابع غذایی و آبی از جمله عواملی هستند که در مدیریت و حفاظت از زیستگاهها باید مورد توجه قرار گیرند.
در مناطق کوهستانی و طبیعی شهرستانهای دماوند و فیروزکوه نیز حفاظت از عرصههای زیستی، جلوگیری از تخریب زیستگاهها و رعایت ضوابط حضور در طبیعت اهمیت دارد.
البته تعیین میزان اثرگذاری هر یک از این عوامل بر جمعیت گونههای مورد سرشماری، نیازمند دادههای میدانی و بررسیهای تخصصی است و نمیتوان بدون انتشار نتایج کارشناسی، درباره وضعیت جمعیت جانوران در یک منطقه نتیجهگیری قطعی کرد.
اهمیت استمرار سرشماری و انتشار نتایج
ارزش اصلی سرشماری حیاتوحش زمانی آشکار میشود که دادههای آن در دورههای مختلف ثبت، نگهداری و با یکدیگر مقایسه شوند.
یک دوره سرشماری میتواند تصویری از وضعیت گونهها در یک مقطع زمانی ارائه کند؛ اما برای شناخت تغییرات جمعیتی و پراکنش جانوران، استمرار پایش و مقایسه نتایج سالانه یا دورهای ضروری است.
انتشار عمومی نتایج نهایی نیز میتواند به افزایش آگاهی شهروندان، تقویت مشارکت جوامع محلی و شناخت بهتر وضعیت تنوع زیستی استان کمک کند.
در این زمینه، ارائه اطلاعات تفکیکشده درباره محدودههای مختلف، تعداد مشاهدات، روشهای مورد استفاده و تغییرات ثبتشده نسبت به دورههای پیشین، میتواند ارزش اطلاعرسانی برنامه را افزایش دهد.
دماوند و فیروزکوه؛ سرمایههای طبیعی نیازمند حفاظت مستمر
قرار گرفتن زیستگاههای دماوند و فیروزکوه در برنامه سرشماری گونههای شاخص حیاتوحش استان تهران، بار دیگر اهمیت این دو شهرستان را از منظر ظرفیتهای طبیعی و زیستمحیطی برجسته میکند.
تنگه واشی، دریاچههای تار و هویر، کوه سفید و منطقه ارجمند تنها بخشی از محدودههایی هستند که در این برنامه مورد توجه قرار گرفتهاند. حفاظت از این عرصهها نیازمند همکاری دستگاههای مسئول، حضور مستمر محیطبانان، مشارکت آگاهانه مردم و توجه به دادههای علمی است.
سرشماری حیاتوحش را نباید صرفاً یک عملیات آماری دانست؛ این برنامه بخشی از فرایند شناخت و مدیریت سرمایههای طبیعی است. هرچه اطلاعات حاصل از آن دقیقتر، مستمرتر و شفافتر باشد، امکان برنامهریزی مؤثرتر برای حفاظت از گونههای جانوری و زیستگاههای طبیعی نیز افزایش خواهد یافت.
بر اساس اعلام مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران، دادههای بهدستآمده از این پایش مبنای ارزیابی وضعیت جمعیت گونهها، بررسی تغییرات پراکنش و برنامهریزی کارشناسی برای حفاظت بهینه از تنوع زیستی استان تهران خواهد بود.
چراغ شرق، اخبار و تحولات محیط زیستی شهرستانهای دماوند و فیروزکوه را با تمرکز بر اهمیت حفاظت از منابع طبیعی و سرمایههای زیستی منطقه دنبال میکند.




