از شهرکهای صنعتی دماوند تا کمرد، جاجرود، تپهسیف و خرمدشت؛ بررسی ظرفیتهای صنعتی منطقه و پرسشی جدی درباره فاصله میان فرصتهای شغلی و نیروی کار
اخبار دماوند - پایگاه خبری تحلیلی چراغ شرق ـ گزارش تحلیلی
روزانه صدها درخواست جذب نیروی کار در آگهیهای استخدامی منتشرشده در شرق استان تهران دیده میشود. برآورد اولیه از رصد آگهیهای منتشرشده نشان میدهد که مجموع نیروی انسانی مورد تقاضا در این آگهیها ممکن است به حدود ۵۰۰ نفر در روز برسد؛ عددی که البته شامل آگهیهای تکراری نیز میشود و نباید آن را معادل ۵۰۰ فرصت شغلی جدید و منحصربهفرد در هر روز دانست.
با این حال، حتی با در نظر گرفتن آگهیهای تکراری، این حجم از درخواست استخدام پرسشی مهم را پیش روی بازار کار منطقه قرار میدهد: اگر صنایع و واحدهای تولیدی شرق استان تهران تا این اندازه به نیروی انسانی نیاز دارند، چرا همچنان موضوع بیکاری، نبود فرصت شغلی مناسب و دشواری تأمین معاش برای بخشی از شهروندان مطرح است؟
این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که به پراکندگی مراکز صنعتی و تولیدی در شهرستانهای دماوند و پردیس نگاه کنیم؛ مناطقی که از یک سو میزبان کارخانهها، کارگاههای تولیدی و مجموعههای صنعتی هستند و از سوی دیگر، آگهیهای مکرر برای جذب نیروی ساده، نیمهماهر، ماهر و متخصص در آنها منتشر میشود.
شرق استان تهران؛ یک بازار کار با چند قطب صنعتی متفاوت
برای بررسی وضعیت اشتغال در شرق استان تهران، نمیتوان فقط یک شهرک صنعتی یا یک شهرستان را در نظر گرفت. شبکهای از مراکز تولیدی و صنعتی در این محدوده شکل گرفته که هرکدام فعالیتها و نیازهای شغلی متفاوتی دارند.
۱. شهرکهای صنعتی دماوند؛ از تولید تجهیزات تا صنایع غذایی و پزشکی
شهرکهای صنعتی دماوند، بهویژه شهرک صنعتی شماره یک و شماره دو، از مهمترین محورهای تولید در این شهرستان به شمار میروند.
ترکیب فعالیتهای صنعتی این منطقه متنوع است و به یک رشته تولیدی محدود نمیشود. تولید کابل برق، تجهیزات و محصولات پلیمری، لوازم و تجهیزات آشپزخانه، صنایع غذایی، بستهبندی محصولات کشاورزی، تجهیزات پزشکی، تابلو برق، سازههای نمایشگاهی و محصولات مرتبط با ساختمان از جمله حوزههایی هستند که در گزارشهای مربوط به صنایع دماوند به آنها اشاره شده است.
برای نمونه، در معرفی ظرفیت صنعتی شهرستان دماوند در سال ۱۳۹۷، از فعالیت ۶۴ واحد صنعتی و اشتغال مستقیم ۲ هزار و ۱۳۰ نفر سخن گفته شده بود. در همان گزارش، محصولات متنوعی از جمله اجاق گاز، هود آشپزخانه، اتصالات پلیاتیلن، مکملهای غذایی، محصولات غذایی فرآوریشده، سازههای نمایشگاهی و درب و پنجره دوجداره بهعنوان بخشی از تولیدات منطقه معرفی شده بودند. این ارقام مربوط به همان سالاند و برای توصیف وضعیت امروز باید با آمار جدید جایگزین شوند.
در سالهای اخیر نیز فعالیت واحدهای جدید و توسعه برخی مجموعهها به این ظرفیت افزوده شده است. برای مثال، کارخانه توسعه تفلون نسوز در شهرک صنعتی شماره دو دماوند مستقر است و نشانی کارخانه در وبسایت خود مجموعه نیز در همین شهرک ثبت شده است.
چنین ترکیبی از صنایع، طیف متفاوتی از نیروی انسانی را میطلبد؛ از کارگر خط تولید و بستهبندی گرفته تا اپراتور دستگاه، نیروی کنترل کیفیت، انباردار، تکنسین برق و مکانیک، کارشناس فنی و نیروی اداری.
۲. کمرد؛ قطب شناختهشده مبلمان و صنایع چوبی
کمرد در محدوده جاجرود، یکی از شناختهشدهترین کانونهای فعالیت در حوزه مبلمان و مصنوعات چوبی در شرق تهران است.
در این محدوده، فعالیتها فقط به فروش مبلمان محدود نمیشود. تولید کلاف، نجاری، برش چوب، رنگکاری، خیاطی مبلمان، رویهکوبی، مونتاژ، دکوراسیون داخلی و بخشهای مرتبط با آمادهسازی و عرضه محصول، زنجیرهای از مشاغل را شکل میدهند.
به همین دلیل، نیاز این منطقه به نیروی انسانی نیز تخصصی و متنوع است. یک تولیدی مبلمان ممکن است بهطور همزمان به کلافکار، نجار، رویهکوب، خیاط، رنگکار، نیروی حملونقل و کارگر ساده احتیاج داشته باشد.
وجود مجموعههایی که کارخانه و نمایشگاه فروش خود را در منطقه صنعتی کمرد مستقر کردهاند، نشان میدهد که این محدوده علاوه بر بازار عرضه، از ظرفیت تولید نیز برخوردار است.
۳. جاجرود و تپهسیف؛ صنایع تولیدی، مبلمان و فعالیتهای تخصصی
جاجرود و محدوده تپهسیف نیز از دیگر بخشهای مهم این پهنه صنعتی هستند.
در شهرک صنعتی کارآفرینان واقع در تپهسیف، آگهیهای استخدامی برای فعالیت در حوزه تولید مبلمان و پارتیشن اداری منتشر شده است؛ مشاغلی که مهارت در کار با MDF، چوب و فلز و همچنین نیروی ساده تولید را شامل میشوند.
در محدوده جاجرود نیز فعالیتهای تولیدی متنوعی دیده میشود. نمونه آگهیهای استخدامی منتشرشده در این محدوده، از نیاز به نیروی کار در زمینه مونتاژ قطعات الکترونیکی و تولید تجهیزات صنعتی خبر میدهد. البته آگهی استخدام بهتنهایی وضعیت کلی یک منطقه را مشخص نمیکند، اما میتواند تصویری از بخشی از نیازهای واقعی واحدهای فعال ارائه دهد.
نکته مهم درباره این محدوده، تنوع کسبوکارها و فاصله آنها از یکدیگر است؛ موضوعی که دسترسی کارجویان به فرصتهای شغلی را به مسئلهای جدی تبدیل میکند.
۴. خرمدشت؛ تمرکز واحدهای صنعتی و تولیدی بزرگتر
خرمدشت نیز در کنار کمرد، جاجرود و تپهسیف، از محدودههای مهم صنعتی شهرستان پردیس است.
در این محدوده، واحدهای تولیدی و صنعتی با زمینههای فعالیت متفاوت حضور دارند و بخشی از آگهیهای استخدامی منتشرشده به مشاغل مرتبط با تولید مبلمان، مصنوعات چوبی، کابینت و فعالیتهای کارگاهی اختصاص دارد.
برای مثال، در آگهیهای استخدامی این محدوده، مشاغلی مانند نجار، مونتاژکار، برشکار، اپراتور دستگاههای مرتبط با صنایع چوب و نیروی تولید دیده میشود.
با توجه به مقیاس و تنوع واحدهای مستقر در خرمدشت، بررسی نیاز واقعی کارخانهها، تعداد نیروهای شاغل، ظرفیت خطوط تولید و میزان جذب نیروی جدید میتواند بخشی مهم از پژوهش درباره اشتغال در شهرستان پردیس باشد.
۵. بومهن و سیاهسنگ؛ از کارگاههای تولیدی تا واحدهای تخصصی
بومهن و محدوده سیاهسنگ نیز در نقشه اشتغال صنعتی شرق استان تهران جایگاه دارند.
در این بخشها میتوان نمونههایی از فعالیتهای مرتبط با صنایع چوب، مبلمان، رنگکاری، MDF، مونتاژ و تولیدات کارگاهی را مشاهده کرد. آگهیهای استخدامی منتشرشده در این مناطق نیز از نیاز به مهارتهایی مانند رنگکاری مبلمان، کار با MDF و فعالیت در خطوط تولید حکایت دارند.
این محدودهها از آن جهت اهمیت دارند که بخشی از نیروی انسانی موردنیاز آنها باید مهارتهای فنی و عملی داشته باشد؛ مهارتهایی که الزاماً با تحصیلات دانشگاهی به دست نمیآیند و نیازمند آموزش تخصصی و تجربه کارگاهی هستند.
۶. پارک فناوری پردیس؛ بخش متفاوت بازار کار منطقه
در کنار کارخانهها و تولیدیهای سنتی، پارک فناوری پردیس نیز یکی از قطبهای مهم فعالیت اقتصادی و اشتغال در شرق استان تهران است.
ماهیت اشتغال در این مجموعه با کارخانههای تولیدی تفاوت دارد. شرکتهای فناور و دانشبنیان به نیروهایی در حوزههایی مانند فناوری اطلاعات، مهندسی، الکترونیک، تجهیزات پزشکی، تحقیق و توسعه، مدیریت پروژه و امور تخصصی نیاز دارند.
بر اساس گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ که در شهریور ۱۴۰۵ منتشر شد، اشتغال خانواده پارک فناوری پردیس ۱۳ هزار و ۱۷۱ نفر اعلام شده است. این رقم مربوط به مجموعه و بخشهای وابسته آن است و نباید با تعداد کارکنان یک شهرک صنعتی یا اشتغال شهرستان پردیس یکسان تلقی شود.
بنابراین، بازار کار شرق استان تهران تنها به کارگران کارخانهها محدود نیست و از مشاغل مهارتی و فنی تا فرصتهای تخصصی و دانشبنیان را در بر میگیرد.
یک سابقه قابل توجه؛ از ۸ هزار واحد صنعتی تا ادعای ۷۰ هزار شغل
برای درک ابعاد تاریخی فعالیت صنعتی در شهرستان پردیس، میتوان به گزارش منتشرشده در سال ۱۳۹۸ درباره مناطق صنعتی جاجرود، تپهسیف، کمرد، خرمدشت و بومهن اشاره کرد.
در آن گزارش، به نقل از مسئولان وقت، از وجود حدود ۸ هزار واحد صنعتی، تولیدی و صنفی در این پهنه و اشتغال حدود ۷۰ تا ۷۲ هزار نفر سخن گفته شده بود. این عدد، برآوردی تاریخی از مجموعهای از واحدهای صنعتی، تولیدی و صنفی است و نه آمار بهروز اشتغال رسمی یا تعداد شاغلان کارخانهها در سال ۱۴۰۵.
با وجود قدمت این آمار، همین سابقه نشان میدهد که با یک محدوده کوچک و محدود به چند کارخانه روبهرو نیستیم؛ بلکه منطقهای با شبکه گستردهای از فعالیتهای اقتصادی و تولیدی در شرق تهران شکل گرفته است.
تناقض بازار کار؛ نیروی کار وجود دارد، اما جذب نیرو هم دشوار است؟
یکی از بخشهای قابل تأمل این ماجرا، اظهارات برخی مسئولان محلی درباره کمبود نیروی انسانی در صنایع دماوند است.
در گزارشی از نشست فعالان اقتصادی شهرستان دماوند، به نقل از فرماندار وقت، اعلام شده بود که تولیدکنندگان و صنایع فعال در شهرک صنعتی آیینهورزان، شهرک صنعتی شماره دو دماوند و لکههای صنعتی شهرستان با کمبود نیروی کار مواجهاند. در همان گزارش، از وضعیت اشتغال شهرستان و کسب رتبه دوم در استان نیز سخن گفته شده بود؛ هرچند برای تفسیر دقیق این ارقام، باید تعریف شاخص، سال پایه و جامعه آماری مشخص باشد.
از طرف دیگر، رصد آگهیهای استخدامی نشان میدهد که درخواست جذب نیرو فقط به یک رشته شغلی یا یک منطقه محدود نیست.
این وضعیت میتواند نشانه نوعی ناهماهنگی در بازار کار باشد؛ به این معنا که همزمان با وجود افراد جویای کار، برخی واحدهای تولیدی نیز نتوانند نیروی موردنیاز خود را پیدا کنند.
اما علت این فاصله چیست؟
چرا آگهی استخدام دوباره منتشر میشود؟
یکی از نشانههای مهم در بررسی آگهیهای استخدامی، تکرار انتشار آگهی برای یک موقعیت شغلی است.
وقتی یک واحد تولیدی چند روز یا چند هفته پس از انتشار آگهی دوباره برای همان عنوان شغلی درخواست نیرو میکند، دستکم یک پرسش مطرح میشود: آیا نیروی مناسبی پیدا نشده یا نیروی جذبشده در محیط کار ماندگار نبوده است؟
چند احتمال در این زمینه قابل بررسی است:
۱. فاصله میان حقوق پیشنهادی و هزینه واقعی زندگی
ممکن است دستمزد پیشنهادی برای کارجو با هزینه رفتوآمد، مسکن، خوراک و سایر هزینههای زندگی تناسب نداشته باشد. در چنین شرایطی، وجود یک شغل بهمعنای جذاب یا قابلقبول بودن آن نیست.
۲. شرایط کاری و ساعات فعالیت
ساعات کاری طولانی، اضافهکاریهای نامشخص، شیفتهای چرخشی، نبود تعطیلی منظم یا مشخص نبودن دقیق وظایف میتواند بر تصمیم افراد برای پذیرش یا ادامه کار اثر بگذارد.
۳. نبود تناسب میان مهارت کارجو و نیاز کارخانه
کارخانه ممکن است به رویهکوب ماهر، اپراتور دستگاه، تراشکار، جوشکار یا تکنسین برق نیاز داشته باشد، درحالیکه بخش بزرگی از متقاضیان فقط توانایی انجام کارهای عمومی را دارند. اینجا مسئله صرفاً تعداد افراد جویای کار نیست؛ موضوع، تناسب مهارت با شغل موردنیاز است.
۴. مسئله رفتوآمد و دسترسی
فاصله محل سکونت کارجو تا کارخانه، هزینه رفتوآمد، وضعیت سرویسهای حملونقل و ساعت شروع و پایان شیفتها میتواند در پذیرش یک پیشنهاد شغلی تعیینکننده باشد.
۵. نبود ثبات در همکاری و امنیت شغلی
نوع قرارداد، زمان پرداخت حقوق، وضعیت بیمه، نحوه محاسبه اضافهکاری و شفافیت وظایف، از عواملی هستند که میتوانند بر ماندگاری نیروی کار تأثیر بگذارند.
۶. جذب نیرو از مسیرهای غیررسمی
بخشی از استخدامها ممکن است بدون انتشار آگهی و از طریق معرفی دوستان، آشنایان، کارکنان فعلی یا ارتباط مستقیم با کارفرما انجام شود. این نوع جذب در آمار آگهیها دیده نمیشود و برای شناخت واقعی بازار کار باید جداگانه بررسی شود.
البته هیچیک از این موارد را نمیتوان بدون گفتوگو با کارفرمایان و کارجویان، علت قطعی وضعیت منطقه دانست.
آگهی تکراری؛ یک فرصت شغلی یا نشانه یک مشکل حلنشده؟
اگر یک آگهی استخدام چندین بار منتشر شود، شمارش ساده آگهیها ممکن است تصویری بزرگتر از تعداد فرصتهای شغلی واقعی ایجاد کند.
برای مثال، آگهی یک کارخانه که بهمدت سه هفته هر روز بازنشر میشود، ممکن است در آمار انتشار بهعنوان چندین مورد ثبت شود؛ درحالیکه همچنان یک موقعیت شغلی است.
اما از زاویه دیگر، تکرار آگهی نیز اطلاعات مهمی در خود دارد. اگر یک موقعیت شغلی بارها منتشر شود، باید بررسی کرد که چرا فرایند جذب نیرو به نتیجه نرسیده است.
آیا متقاضی کافی وجود ندارد؟ آیا افراد پس از مصاحبه از پذیرش شغل منصرف میشوند؟ آیا نیروهای جذبشده در ماههای نخست همکاری را ترک میکنند؟ یا شرایط مورد انتظار کارفرما با توانایی و انتظارات متقاضیان همخوانی ندارد؟
پاسخ به این پرسشها میتواند از خود تعداد آگهیها مهمتر باشد.
آیا بیکاری و کمبود نیروی کار میتوانند همزمان وجود داشته باشند؟
از نظر اقتصادی، وجود همزمان بیکاری و کمبود نیروی کار در برخی مشاغل لزوماً متناقض نیست.
بازار کار فقط به تعداد افراد جویای کار و تعداد آگهیها وابسته نیست. تخصص موردنیاز، دستمزد، محل کار، زمان فعالیت، شرایط استخدام و امکان دسترسی به محل اشتغال نیز نقش تعیینکننده دارند.
ممکن است یک شهروند به دنبال شغل باشد، اما در یک کارخانه به نیروی ماهر نیاز داشته باشند که آن فرد مهارت لازم را ندارد. ممکن است فرد دیگری مهارت لازم را داشته باشد، اما دستمزد یا مسیر رفتوآمد را مناسب نداند.
در نتیجه، عدد بیکاران بهتنهایی نشان نمیدهد که چه تعداد از آنها برای موقعیتهای شغلی موجود واجد شرایطاند؛ همانطور که تعداد آگهیها نیز بهتنهایی میزان اشتغال ایجادشده را مشخص نمیکند.
مسئلهای که باید با آمار واقعی بررسی شود
آنچه اکنون در شرق استان تهران اهمیت دارد، عبور از شمارش ساده آگهیهای استخدام و رسیدن به یک تصویر واقعی از رابطه میان کارفرما و کارجو است.
برای این منظور، بررسی چند شاخص ضروری به نظر میرسد:
- تعداد آگهیهای یکتا پس از حذف موارد تکراری؛
- تعداد نیروی درخواستی در هر آگهی؛
- مدتزمان باقی ماندن آگهی تا زمان جذب نیرو؛
- تعداد افراد معرفیشده برای هر موقعیت شغلی؛
- تعداد استخدامهای نهایی و نیروهای ماندگار؛
- میزان حقوق و مزایای پیشنهادی در رشتههای مختلف؛
- وضعیت بیمه، قرارداد، اضافهکاری و ساعات فعالیت؛
- سهم استخدامهای انجامشده از طریق معرفی و بدون انتشار آگهی؛
- میزان دسترسی کارجویان به محل کارخانه و سرویس رفتوآمد.
این شاخصها کمک میکنند مشخص شود که مسئله اصلی منطقه کمبود نیروی انسانی است، کمبود نیروی ماهر، نامتناسب بودن شرایط شغلی یا ضعف در ارتباط میان کارفرمایان و کارجویان.
پرسشهای چراغ شرق از مسئولان و فعالان اقتصادی
با توجه به گستردگی فعالیتهای تولیدی در شرق استان تهران، انتظار میرود ادارههای تعاون، کار و رفاه اجتماعی شهرستانهای دماوند و پردیس، ادارات صنعت، معدن و تجارت، شرکت شهرکهای صنعتی استان تهران و تشکلهای مرتبط با کارفرمایان و تولیدکنندگان، تصویر روشنتری از وضعیت بازار کار منطقه ارائه کنند.
چند پرسش مشخص در این زمینه قابل طرح است:
۱. در حال حاضر چند واحد صنعتی و تولیدی در شهرکهای صنعتی دماوند، آیینهورزان، خرمدشت، کمرد، جاجرود، تپهسیف، سیاهسنگ و بومهن فعال هستند؟
۲. مجموع نیروی انسانی شاغل در این واحدها چقدر است و چه تعداد از آنها در سال جاری نیروی جدید جذب کردهاند؟
۳. چه تعداد درخواست استخدام ثبتشده در سامانههای رسمی هنوز به جذب نیروی کار منجر نشده است؟
۴. مهمترین مشاغلی که واحدهای تولیدی منطقه برای آنها با کمبود نیرو مواجهاند کداماند؟
۵. چند درصد از آگهیهای استخدامی به جذب نیرو منجر میشوند و چه تعداد از نیروهای جذبشده پس از سه یا شش ماه همچنان در همان واحد مشغول به کار هستند؟
۶. آیا آمار مشخصی از میزان استخدام از طریق معرفی و ارتباطات غیررسمی وجود دارد؟
۷. چه برنامهای برای پیوند میان آموزشهای فنیوحرفهای و نیاز واقعی کارخانههای منطقه تدوین شده است؟
جمعبندی؛ آیا شرق استان تهران با کمبود شغل روبهروست یا مشکل در کیفیت و دسترسی به فرصتهای شغلی است؟
وجود مراکز صنعتی متعدد، واحدهای تولیدی متنوع و انتشار مستمر آگهیهای استخدامی نشان میدهد که بازار کار شرق استان تهران ظرفیت قابل توجهی دارد.
از شهرکهای صنعتی دماوند و آیینهورزان تا کمرد، جاجرود، تپهسیف، خرمدشت، سیاهسنگ و بومهن، طیف گستردهای از فعالیتهای اقتصادی در حال انجام است. در کنار آنها، پارک فناوری پردیس نیز بخش دیگری از ظرفیت اشتغال منطقه را تشکیل میدهد.
با این حال، نمیتوان صرفاً با تکیه بر تعداد آگهیها نتیجه گرفت که بیکاری در منطقه باید به صفر رسیده باشد؛ همانطور که نمیتوان تکرار آگهیهای استخدامی را بدون بررسی شرایط کار، نشانه قطعی نبود نیروی کار دانست.
شاید پرسش اصلی این نباشد که «چرا کارخانهها نیرو میخواهند؟» یا «چرا افراد بیکارند؟»؛ بلکه باید پرسید چرا در برخی موقعیتها، میان نیاز واقعی کارفرما و توانایی، شرایط و انتظارات نیروی کار فاصله وجود دارد؟
پایگاه خبری تحلیلی چراغ شرق این موضوع را بهعنوان یک مسئله مهم اقتصادی و اجتماعی در شرق استان تهران قابل پیگیری میداند و از مدیران واحدهای صنعتی، کارفرمایان، کارجویان و مسئولان حوزه اشتغال دعوت میکند دیدگاهها و اطلاعات مستند خود را برای تکمیل این بررسی در اختیار رسانه قرار دهند.
هدف این گزارش نه متهم کردن کارفرمایان است و نه نادیده گرفتن مشکلات کارجویان؛ بلکه یافتن پاسخ یک پرسش اساسی است: در منطقهای که روزانه صدها درخواست جذب نیروی انسانی منتشر میشود، چه چیزی مانع تبدیل این تقاضا به اشتغال پایدار میشود؟




