اخبار دماوند - در روزهای اخیر، انتشار ویدئوهایی از برخی نانواییها و گزارشهایی درباره تغییر نحوه محاسبه قیمت نان، موجی از نگرانی را در شبکههای اجتماعی ایجاد کرده است. در برخی از این مطالب، از «سهمیهبندی نان» سخن گفته شده و حتی ارقام متفاوتی برای خرید نان پس از عبور از یک سقف مشخص مطرح شده است.
با این حال، بررسی اظهارات مسئولان و گزارشهای منتشرشده از استانهای مختلف نشان میدهد موضوع، دستکم در توضیحات رسمی، با آنچه در فضای مجازی تحت عنوان «سهمیهبندی نان» بازتاب پیدا کرده تفاوت دارد.
آنچه اکنون تأیید شده، اجرای سازوکاری برای مدیریت خرید نان و شناسایی خریدهای غیرمتعارف و تجاری است؛ به این معنا که خرید معمول خانوار نباید مشمول نرخ تجاری شود، اما خریدهایی که از الگوی مصرف تعیینشده فراتر بروند، میتوانند با نرخ متفاوت محاسبه شوند.
ماجرا از کجا شروع شد؟
موضوع طی روزهای گذشته ابتدا در استانهایی مانند زنجان و خوزستان به شکل جدی مطرح شد و گزارشهایی درباره تغییر نحوه محاسبه خرید نان در نانواییها منتشر شد.
در زنجان، مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان اعلام کرده است که شیوهنامه مدیریت خرید نان از روزهای گذشته ابلاغ شده و اطلاعات ثبتشده در سامانههای مربوط به خرید نان برای تشخیص الگوی مصرف مورد استفاده قرار میگیرد.
علی عیوضی تأکید کرده است که خرید معمول شهروندان با نرخ تجاری محاسبه نمیشود و نرخ تجاری برای مصرفهای غیرمتعارف و خرید در حجم بالا در نظر گرفته شده است.
خبرگزاری صداوسیما نیز به نقل از مسئولان زنجان گزارش داده است که خرید متعارف نان برای شهروندان بدون محدودیت انجام میشود و هدف از این سازوکار، جلوگیری از خرید انبوه و خروج نان یارانهای از چرخه مصرف خانوار است.
آیا واقعاً برای هر فرد سهمیه ثابت تعیین شده است؟
اینجا یکی از مهمترین نقاط اختلاف میان مطالب منتشرشده در فضای مجازی و توضیحات مسئولان قرار دارد.
در برخی گزارشها رقم حدود هشت کیلوگرم آرد در ماه برای هر فرد مطرح شده است؛ اما مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان زنجان صراحتاً گفته است که تعیین یک سقف ثابت برای همه شهروندان، بدون توجه به شرایط خانوار و منطقه، دقیق نیست.
به گفته او، تشخیص مصرف غیرمتعارف بر اساس اطلاعات ثبتشده در سامانه انجام میشود و الگوی مصرف خانوار در این محاسبه مورد توجه قرار میگیرد. بنابراین نمیتوان صرفاً گفت هر فرد دقیقاً هشت کیلوگرم نان یا آرد سهمیه دارد و پس از آن حتماً باید نان را با قیمت آزاد خریداری کند.
این تفاوت از نظر خبری بسیار مهم است؛ زیرا عبارت «سهمیه ثابت برای هر فرد» میتواند تصویری متفاوت از سازوکار واقعی ایجاد کند.
پس «سقف خرید» به چه معناست؟
بر اساس توضیحات مسئولان، موضوع اصلی تشخیص خرید متعارف و غیرمتعارف است.
سامانههای ثبت خرید، اطلاعات مربوط به خریدهای انجامشده را در اختیار دارند و قرار است الگوی مصرف هر خانوار با توجه به سابقه خرید، تعداد اعضای خانوار و تفاوت شرایط مناطق بررسی شود.
در زنجان اعلام شده است که خرید اعضای خانواده در مجموع در محاسبه خانوار لحاظ میشود و اگر مجموع خرید از الگوی متعارف بالاتر برود، بخش مازاد میتواند با نرخ تجاری محاسبه شود.
بنابراین، موضوع فقط یک عدد ساده برای «تعداد قرص نان در روز» نیست؛ بلکه سامانه قرار است الگوی خرید خانوار را بررسی کند.
چرا دولت چنین سازوکاری را اجرا کرده است؟
استدلال رسمی مسئولان، جلوگیری از خروج آرد یارانهای از مسیر مصرف خانوار است.
در سالهای اخیر، یکی از مشکلات نظام یارانه آرد و نان، خرید حجم بالای نان یارانهای و احتمال انتقال آن به مصارف تجاری یا فروش مجدد بوده است.
خبرگزاری صداوسیما در گزارش مربوط به زنجان اعلام کرده هدف از اجرای این طرح، جلوگیری از خریدهای انبوه، فروش مجدد نان یارانهای و خروج نان یارانهای از چرخه مصرف خانوار عنوان شده است.
در واقع، منطق اعلامشده این است که یارانه باید به مصرفکننده نهایی برسد، نه اینکه نان یارانهای در حجم بالا خریداری و سپس در بازار تجاری عرضه شود.
در خوزستان چه اتفاقی افتاده است؟
در خوزستان نیز اجرای طرح مدیریت خرید نان تأیید شده است.
فاضل عبیات، سرپرست معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری خوزستان، اعلام کرده شهروندان برای تأمین نان مصرفی خانوار خود محدودیتی ندارند و هدف طرح، جلوگیری از خریدهای غیرمتعارف و انحراف آرد یارانهای است.
بر اساس توضیحات وی، برای کارتهایی که به شکل غیرمتعارف اقدام به خرید نان میکنند، پیام هشدار ارسال میشود و در صورت قرار گرفتن خرید در محدوده مصرف غیرمتعارف، مابهالتفاوت قیمت میتواند با نرخ آزاد محاسبه شود.
مدیرکل غله و خدمات بازرگانی خوزستان نیز گفته است الگوی مصرف بر اساس اطلاعات ثبتشده در سامانه طی دو سال گذشته و با توجه به تفاوت میزان مصرف در مناطق شهری و روستایی تعیین میشود.
آیا طرح فقط مربوط به دو استان است؟
در این بخش نیز باید با دقت صحبت کرد.
مسئولان خوزستان از اجرای این سازوکار به شکل ملی سخن گفتهاند و آن را بخشی از طرح مدیریت خرید نان در کشور دانستهاند.
در عین حال، شیوه اجرای طرح و جزئیات آن در همه استانها یکسان و شفاف اعلام نشده است.
برای نمونه، در زنجان جزئیات مربوط به تشخیص مصرف غیرمتعارف توضیح داده شده، در حالی که در تهران هنوز طرح فروش کیلویی نان به مرحله نهایی اجرا نرسیده است.
نایبرئیس اول اتاق اصناف تهران در گفتوگویی با تسنیم اعلام کرده طرح فروش کیلویی نان که قرار بود از آبانماه اجرا شود، هنوز نهایی نشده و همچنان نیازمند بررسی کارشناسی و فراهم شدن مقدمات است.
بنابراین نمیتوان بدون بررسی استانی، هر نوع ویدئو یا ادعایی درباره قیمت نان را به کل کشور تعمیم داد.
قیمت نان مازاد چقدر است؟
این قسمت یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای ماجراست.
در روزهای اخیر ارقام مختلفی در شبکههای اجتماعی و برخی رسانهها برای قیمت نان پس از عبور از سقف مصرف منتشر شده است؛ از جمله ارقامی برای نان لواش، بربری، سنگک و تافتون.
اما باید میان نرخ رسمی اعلامشده برای یک استان یا یک سازوکار مشخص و جدولهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی تفاوت قائل شد.
برخی گزارشهای رسانهای رقمهایی مانند ۳۰ هزار تومان برای بربری و ۳۲ هزار تومان برای سنگک را مطرح کردهاند، اما همین گزارشها نیز تأکید کردهاند که این ارقام را نباید بهعنوان نرخنامه رسمی و سراسری کشور تلقی کرد.
از سوی دیگر، روزنامه شرق نیز از اجرای سازوکار جدید در زنجان و خوزستان و مطرح شدن نرخ تجاری برای خریدهای فراتر از سقف مصرف گزارش داده است.
بنابراین در حال حاضر بهتر است ارقام منتشرشده در شبکههای اجتماعی را نرخ قطعی نان در سراسر کشور ندانیم.
آیا نان معمولی مردم گران شده است؟
بر اساس اظهارات مسئولان زنجان و خوزستان، خیر؛ خرید متعارف خانوار قرار نیست مشمول نرخ تجاری شود.
مدیرکل غله زنجان تأکید کرده خرید معمول شهروندان با نرخ تجاری محاسبه نمیشود.
در خوزستان نیز مقامهای مسئول اعلام کردهاند شهروندان برای تهیه نان مصرفی خانوار محدودیتی ندارند.
بنابراین آنچه تغییر کرده، بر اساس توضیحات رسمی، نحوه برخورد با خریدهای غیرمتعارف و حجیم است؛ نه اینکه قیمت نان مصرف روزمره تمام خانوارها یکباره افزایش یافته باشد.
پس ویدئوهای منتشرشده در فضای مجازی چه میگویند؟
ویدئوهای منتشرشده را نمیتوان نادیده گرفت؛ آنها نشان میدهند در برخی نقاط، شهروندان با پیامهای مربوط به سقف خرید یا محاسبه متفاوت قیمت مواجه شدهاند.
اما یک ویدئو بهتنهایی نمیتواند مشخص کند که این اتفاق مربوط به کدام شهر، کدام نوع نان، کدام الگوی خرید و کدام دستورالعمل اجرایی بوده است.
به همین دلیل، انتشار فیلم به عنوان «مدرک سهمیهبندی سراسری نان» نیازمند احتیاط است.
از سوی دیگر، تکذیب عبارت «سهمیهبندی» نیز به معنای آن نیست که هیچ تغییری در سازوکار خرید نان ایجاد نشده است؛ چرا که مسئولان استانهای زنجان و خوزستان اصل مدیریت خرید و برخورد با خریدهای غیرمتعارف را تأیید کردهاند.
ماجرای مازندران چیست؟
در مازندران، شرایط متفاوتی گزارش شده است.
معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری مازندران اعلام کرده شایعات مربوط به کاهش سهمیه، سهمیهبندی جدید و افزایش قیمت نان در این استان صحت ندارد.
او همچنین به انتشار کلیپهایی درباره خرید نان با کد ملی اشاره کرده و خواسته است افرادی که چنین ادعایی دارند، اطلاعات خرید خود را برای بررسی ارائه کنند.
بنابراین، دستکم درباره مازندران، مقام استانی صراحتاً ادعای اجرای سهمیهبندی جدید را رد کرده است.
یک نکته مهم درباره عدد «هشت کیلوگرم»
عدد هشت کیلوگرم در گزارشهای مختلف به چشم میخورد و همین موضوع باعث شده بسیاری از مطالب فضای مجازی آن را بهعنوان «سهمیه قطعی هر فرد» معرفی کنند.
اما توضیح مدیرکل غله زنجان نشان میدهد این عدد بیشتر به میانگین سهم آرد مربوط است و نباید آن را بهعنوان یک سقف یکسان و قطعی برای تمام افراد در نظر گرفت.
به گفته این مقام، شرایط خانوار و منطقه در تشخیص مصرف متعارف لحاظ میشود و مجموع خرید اعضای خانواده نیز مورد توجه قرار میگیرد.
در نتیجه، تبدیل عدد «میانگین مصرف» به عبارت «سهمیه قطعی هر فرد» از نظر خبری دقیق نیست.
آیا دماوند و استان تهران هم مشمول شدهاند؟
تا زمان تنظیم این گزارش، آنچه بهطور روشن در منابعی که بررسی کردیم تأیید شده، مربوط به اجرای سازوکار مدیریت خرید نان و نرخ تجاری برای خریدهای غیرمتعارف در برخی استانها است.
در تهران نیز مسئول صنفی مربوطه اعلام کرده طرح فروش کیلویی نان هنوز نهایی نشده است.
بنابراین درباره دماوند نباید صرفاً بر اساس ویدئوهای منتشرشده از سایر استانها نتیجه گرفت که همین سازوکار در نانواییهای شهرستان اجرا شده است.
اگر در نانواییهای دماوند مورد مشخصی از اعمال نرخ متفاوت، پیام هشدار یا محدودیت خرید مشاهده شود، آن موضوع باید جداگانه و با ذکر محل و مستندات بررسی شود.
جمعبندی؛ چه چیزی قطعی است و چه چیزی هنوز روشن نیست؟
آنچه بر اساس اظهارات مسئولان و گزارشهای موجود میتوان با اطمینان بیشتری گفت، این است:
۱. طرح مدیریت خرید نان واقعیت دارد.
۲. هدف اعلامشده، جلوگیری از خریدهای غیرمتعارف، خریدهای حجیم و انحراف آرد یارانهای است.
۳. خرید معمول خانوار، طبق اظهارات مسئولان، نباید با نرخ تجاری محاسبه شود.
۴. خریدهای خارج از الگوی مصرف میتواند مشمول نرخ تجاری یا پرداخت مابهالتفاوت شود.
۵. تشخیص مصرف غیرمتعارف بر اساس اطلاعات ثبتشده در سامانه و سابقه خرید انجام میشود و صرفاً یک عدد ثابت برای همه افراد ملاک نیست.
۶. درباره رقمهای مختلفی که برای «قیمت نان مازاد» در شبکههای اجتماعی منتشر شده، نباید بدون تأیید رسمی آنها را نرخ قطعی و سراسری دانست.
۷. درباره برخی استانها، از جمله مازندران، مسئولان اجرای سهمیهبندی جدید را تکذیب کردهاند.
۸. وضعیت اجرای جزئیات طرح در همه استانها یکسان نیست و درباره تهران نیز طرح فروش کیلویی نان هنوز نهایی نشده است.
به همین دلیل، عنوان دقیقتر برای این ماجرا نه «سهمیهبندی نان»، بلکه «مدیریت خرید نان و اعمال نرخ تجاری برای خریدهای غیرمتعارف» است؛ هرچند طبیعی است که انتشار فیلمها و گزارشهای مربوط به تغییر قیمت خریدهای مازاد، نگرانی عمومی درباره دسترسی و قیمت نان را افزایش داده باشد.
چراغ شرق موضوع را با توجه به اهمیت نان در سبد معیشتی خانوار و حساسیت افکار عمومی، بر اساس اطلاعیهها و اظهارات رسمی مسئولان دنبال خواهد کرد و در صورت انتشار جزئیات جدید درباره نحوه اجرای طرح در استان تهران و شهرستان دماوند، آن را بهروزرسانی خواهد کرد.
منابع گزارش
خبرگزاری تسنیم – خرید معمول نان در زنجان با نرخ تجاری محاسبه نمیشود
خبرگزاری تسنیم – خرید نان در خوزستان بدون محدودیت است
خبرگزاری تسنیم – سهمیهبندی نان و آرد در مازندران صحت ندارد
خبرگزاری تسنیم – طرح فروش کیلویی نان هنوز نهایی نشده است




