اخبار دماوند – وزیر آموزشوپرورش با تأکید بر اینکه مدارس از اول مهرماه بهصورت حضوری فعالیت خواهند کرد، اعلام کرد تمام برنامهریزیهای لازم برای حضوریشدن کامل مدارس انجام شده است؛ با این حال، در صورت بروز شرایط خاص در نقاط مختلف کشور، استانداران اختیار خواهند داشت متناسب با وضعیت همان منطقه بهصورت نقطهای درباره نحوه فعالیت مدارس تصمیمگیری کنند.
به گزارش چراغ شرق، در آستانه آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۶-۱۴۰۵، موضوع نحوه فعالیت مدارس بار دیگر در کانون توجه خانوادهها، دانشآموزان و فرهنگیان قرار گرفته است؛ موضوعی که این بار فقط به آغاز کلاسهای درس محدود نمیشود و مجموعهای از عوامل از شرایط جوی و سرمای هوا گرفته تا تأمین گاز و برق، آلودگی هوا و شرایط اضطراری میتواند بر نحوه فعالیت مدارس در طول سال تحصیلی اثر بگذارد.
علیرضا کاظمی، وزیر آموزشوپرورش، با تأکید بر برنامه این وزارتخانه برای آغاز حضوری سال تحصیلی گفت: «قطعاً مدارس حضوری خواهد بود» و افزود که تمام برنامهریزیهای لازم برای حضوریشدن کامل مدارس انجام شده است.
او در عین حال تأکید کرده است که اگر در نقاطی از کشور اتفاق یا شرایط ویژهای رخ دهد، اختیار تصمیمگیری متناسب با شرایط همان منطقه به استانداران داده خواهد شد تا تصمیمها به شکل نقطهای اتخاذ شود. این موضع در روزهای اخیر نیز با تأکید وزارت آموزشوپرورش بر استمرار فعالیت حضوری مدارس و امکان تعطیلی نقطهای در شرایط حاد تکرار شده است.
۱۲۵ هزار مدرسه در مسیر بازگشایی حضوری
سیاست اعلامشده آموزشوپرورش فقط در حد یک برنامه کلی باقی نمانده است. علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزشوپرورش، در شهریورماه اعلام کرد حدود ۱۲۵ هزار مدرسه دولتی و غیردولتی برای آغاز سال تحصیلی جدید بهصورت حضوری آماده فعالیت هستند.
بر اساس برنامه اعلامشده، سال تحصیلی از اول مهرماه ۱۴۰۵ بهصورت حضوری آغاز میشود و آموزشوپرورش اعلام کرده است که برنامههای تابستانی، ثبتنام دانشآموزان، ساماندهی نیروی انسانی، آمادهسازی فضاهای آموزشی و تأمین کتاب و تجهیزات با هدف شروع بهموقع سال تحصیلی انجام شده است.
بنابراین اصل تصمیم برای شروع سال تحصیلی روشن است: کلاس درس قرار است حضوری باشد.
اما از این نقطه به بعد، یک پرسش مهم مطرح میشود؛ آیا «حضوری بودن مدارس» به معنای آن است که در تمام نقاط کشور و در تمام روزهای سال، تحت هر شرایطی مدارس بدون هیچ تغییری فعال خواهند بود؟
پاسخ اظهارات اخیر وزیر نشان میدهد چنین برداشتی دقیق نیست. سیاست کلی حضوری است، اما برای شرایط غیرعادی، امکان تصمیمگیری محلی و نقطهای در نظر گرفته شده است.
ماجرا فقط سرما نیست؛ مدرسه باید انرژی داشته باشد
یکی از مهمترین چالشهای فصل سرد برای مدارس، موضوع گرمایش است.
مدرسه حضوری بدون کلاس قابل استفاده، عملاً معنای خود را از دست میدهد. در مناطق سردسیر، دانشآموز و معلم ساعتها در فضای آموزشی حضور دارند و کیفیت این حضور به عواملی مانند وضعیت سامانه گرمایشی، ایمنی تجهیزات، تأمین سوخت و امکان حفظ دمای مناسب ساختمان وابسته است.
در واقع، با فرا رسیدن پاییز و سپس زمستان، بحث حضوری بودن مدارس وارد مرحلهای متفاوت میشود؛ مرحلهای که در آن فقط برنامه آموزشی تعیینکننده نیست و زیرساخت انرژی ساختمان مدرسه نیز اهمیت پیدا میکند.
این مسئله بهخصوص برای مناطق سردسیر کشور اهمیت بیشتری دارد. در چنین مناطقی، یک افت شدید دما یا اختلال در تأمین انرژی میتواند شرایط فعالیت مدارس را نسبت به مناطق گرمتر کاملاً متفاوت کند.
به همین دلیل است که تصمیمگیری نقطهای اهمیت پیدا میکند. ممکن است در یک استان کلاسها طبق برنامه عادی ادامه داشته باشند اما در یک منطقه سردسیر دیگر، شرایط جوی یا زیرساختی نیازمند تصمیم متفاوتی باشد.
گاز؛ سوختی که زمستان مدارس را تعیین میکند
در فصل سرما، گاز طبیعی اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ زیرا بخشی از سیستمهای گرمایشی ساختمانهای آموزشی به این حامل انرژی وابسته هستند.
در چنین شرایطی، مدیریت مصرف گاز فقط یک مسئله اقتصادی یا مربوط به خانوارها نیست و ساختمانهای عمومی از جمله مدارس نیز بخشی از شبکه مصرف کشور محسوب میشوند.
از سوی دیگر، وقتی هوا سرد میشود، افزایش مصرف گاز خانگی میتواند فشار بیشتری بر شبکه انرژی وارد کند. بنابراین موضوع مدرسه را نمیتوان جدا از وضعیت عمومی انرژی کشور بررسی کرد.
البته اظهارات استانی نشان میدهد که موضوع تأمین انرژی مدارس از هماکنون در برخی نقاط مورد توجه قرار گرفته است. برای نمونه، در چهارمحال و بختیاری اعلام شده است که با تصمیم شورای آموزشوپرورش استان، دستگاههای خدماترسان از جمله آب، برق و گاز نباید در طول سال تحصیلی با مدارس قطعی داشته باشند.
این تصمیم استانی بهخوبی نشان میدهد که مسئله انرژی مدارس فقط روی کاغذ مطرح نیست و در حال حاضر یکی از موضوعات مدیریت بازگشایی مدارس در استانهاست.
برق؛ چالش تابستانی که میتواند در زمستان هم مهم بماند
بحث برق نیز طی سالهای اخیر به یکی از عوامل اثرگذار بر برنامه فعالیت مراکز آموزشی تبدیل شده است.
در سال گذشته، محدودیتهای برق حتی به تغییر ساعت فعالیت مدارس منجر شد و وزارت آموزشوپرورش برای مدیریت مصرف انرژی، برنامه فعالیت مدارس را تغییر داد.
این تجربه یک نکته مهم را روشن کرد: فعالیت حضوری مدرسه به شبکه برق نیز وابسته است.
مدرسه فقط یک ساختمان و چند کلاس نیست. روشنایی کلاس، تجهیزات اداری، سامانههای گرمایشی و سرمایشی، رایانهها، تجهیزات آموزشی، سیستمهای حفاظتی و مجموعهای از امکانات روزمره به برق نیاز دارند.
در ماههای گرم، مسئله برق بیشتر به سرمایش مربوط میشود و در فصل سرد، بخش دیگری از مصرف انرژی برجسته میشود. بنابراین مدیریت انرژی در مدارس را باید یک موضوع چهارفصل دانست، نه مسئلهای که فقط در یک مقطع زمانی ظاهر شود.
حتی در شهریورماه امسال نیز معاون هماهنگی توزیع شرکت توانیر اعلام کرده بود که با کاهش مصرف و کاهش دمای هوا، امید به کاهش ناترازی و رفع قطعیهای برق وجود دارد.
این موضوع نشان میدهد که شرایط شبکه برق همچنان با میزان مصرف و دمای هوا ارتباط مستقیم دارد و تغییر شرایط جوی میتواند بر وضعیت شبکه اثر بگذارد.
آلودگی هوا؛ تعطیلی یا مدیریت شرایط؟
عامل دیگری که هر سال در فصل سرد به یکی از دغدغههای خانوادهها تبدیل میشود، آلودگی هوا است.
در شهرهای بزرگ و مناطق صنعتی، با آغاز فصل سرد و تغییر شرایط جوی، احتمال شکلگیری دورههای آلودگی افزایش پیدا میکند و در چنین شرایطی موضوع فعالیت مدارس نیز دوباره مطرح میشود.
وزیر آموزشوپرورش در شهریورماه اعلام کرده بود که مدارس نباید به دلیل آلودگی هوا یا ناترازی انرژی به شکل گسترده تعطیل شوند و بر مدیریت شرایط، کاهش مصرف در زمان ناترازی و افزایش مراقبتها هنگام آلودگی هوا تأکید کرده بود.
این اظهارات در کنار سخنان اخیر وزیر درباره اختیار استانداران، یک تفاوت مهم را نشان میدهد:
سیاست آموزشوپرورش، استمرار آموزش حضوری است؛ اما تصمیم درباره شرایط خاص میتواند متناسب با وضعیت هر منطقه اتخاذ شود.
در نتیجه، نمیتوان از عبارت «مدارس قطعاً حضوری هستند» این نتیجه را گرفت که در صورت وقوع هر نوع بحران جوی، آلودگی شدید یا شرایط اضطراری، هیچ مدرسهای تعطیل یا غیرحضوری نخواهد شد.
اتفاقاً ساختار اعلامشده چنین احتمالی را در شرایط خاص پیشبینی کرده است.
بارش، یخبندان و برف؛ ماجرا از پیشبینی هوا تا وضعیت جادهها ادامه دارد
برای بعضی از مناطق کشور، بهخصوص شهرهای سردسیر و مناطق کوهستانی، مسئله فقط دمای هوا نیست.
برف سنگین، یخبندان، لغزندگی معابر، مسدود شدن راههای روستایی و اختلال در رفتوآمد میتواند مستقیماً بر امکان حضور دانشآموزان و معلمان در مدارس تأثیر بگذارد.
این موضوع برای مناطق کوهستانی و شهرستانهایی که روستاها و مناطق مرتفع دارند اهمیت دوچندان دارد. زیرا ممکن است ساختمان مدرسه از نظر فنی آماده باشد اما دسترسی ایمن دانشآموزان به مدرسه با مشکل مواجه شود.
در چنین وضعیتی، تصمیم نقطهای که وزیر از آن سخن گفته، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ممکن است یک شهر بدون مشکل به فعالیت ادامه دهد، اما یک روستا یا منطقه مرتفع در همان شهرستان به دلیل برف یا یخبندان نیازمند تصمیم دیگری باشد.
به همین دلیل، تصمیمگیری محلی در شرایط جوی را میتوان به عنوان ابزاری برای تطبیق برنامه آموزش با شرایط واقعی هر منطقه در نظر گرفت.
مسئله امنیت و شرایط اضطراری هم از معادله خارج نیست
موضوع دیگری که در برنامهریزی امسال مدارس مورد توجه قرار گرفته، شرایط خاص و مسائل امنیتی است.
وزارت آموزشوپرورش پیش از آغاز سال تحصیلی درباره آمادگی برای سناریوهای مختلف آموزشی صحبت کرده و در گزارشهای مرتبط با این وزارتخانه، شرایطی مانند انرژی، آبوهوا و امنیت در کنار آموزش حضوری مورد توجه قرار گرفته است. برای شرایط اضطراری نیز سناریوهای غیرحضوری و ترکیبی به عنوان گزینههای جایگزین مطرح شدهاند.
این مسئله از نظر اجرایی اهمیت دارد، زیرا «آموزش حضوری» و «آمادگی برای شرایط اضطراری» دو مفهوم متناقض نیستند.
یک نظام آموزشی میتواند هدف اصلی خود را حضور دانشآموز در کلاس قرار دهد اما همزمان برای وضعیتی که حضور فیزیکی به هر دلیل امکانپذیر نیست، برنامه جایگزین داشته باشد.
در واقع، اهمیت واقعی برنامهریزی زمانی مشخص میشود که یک اتفاق غیرمنتظره رخ دهد و سیستم آموزشی مجبور نباشد از صفر به دنبال راهحل بگردد.
چرا تصمیمگیری نقطهای مهم است؟
یکی از نکات کلیدی اظهارات اخیر وزیر آموزشوپرورش، استفاده از مفهوم تصمیمگیری نقطهای است.
کشور از نظر جغرافیایی شرایط یکسانی ندارد. اختلاف دمای مناطق شمالی و جنوبی، تفاوت شرایط کوهستانی و کویری، تفاوت آلودگی هوا در شهرهای بزرگ، تفاوت وضعیت بارندگی و برف و همچنین تفاوت زیرساختهای انرژی باعث میشود یک تصمیم واحد در تمام نقاط کشور همیشه با شرایط واقعی همه مناطق منطبق نباشد.
برای مثال، وقتی موج سرمای شدید تنها بخش محدودی از کشور را درگیر میکند، تصمیمگیری برای همان منطقه میتواند منطقیتر از تعطیلی گسترده مدارس در کل کشور باشد.
همین منطق درباره برف، گردوغبار، آلودگی هوا، اختلال انرژی یا رخدادهای اضطراری دیگر نیز مطرح است.
بنابراین عبارت «حضوری بودن مدارس» در کنار عبارت «تصمیمگیری نقطهای در شرایط خاص» باید در کنار هم خوانده شود، نه جدا از یکدیگر.
تجربه ماههای گذشته چه چیزی را نشان میدهد؟
سال ۱۴۰۵ برای نظام آموزشی ایران سالی عادی و بدون چالش نبوده است. در مقاطعی به دلیل شرایط خاص، آموزش در سطح کشور به شکل غیرحضوری دنبال شد و آموزشوپرورش برای ادامه آموزش از ظرفیتهایی مانند شبکه شاد و مدرسه تلویزیونی ایران استفاده کرد.
همین تجربه باعث شده است که برای سال تحصیلی جدید، موضوع داشتن سناریوی جایگزین اهمیت بیشتری پیدا کند.
از سوی دیگر، آموزشوپرورش برای بازگشایی حضوری امسال بارها بر آمادهسازی مدارس تأکید کرده است؛ از آمادهسازی فضاهای آموزشی گرفته تا ساماندهی نیروی انسانی و تأمین تجهیزات.
در نتیجه، آنچه اکنون اعلام شده، یک سیاست روشن برای شروع سال تحصیلی است، در حالی که سازوکار تصمیمگیری برای شرایط خاص نیز همزمان پیشبینی شده است.
برای خانوادهها، سؤال اصلی از «مدرسه باز است یا نه؟» فراتر میرود
برای خانوادهها، در عمل چند سؤال مهمتر از اصل حضوری بودن مطرح خواهد شد.
آیا مدرسه در روزهای سرد، سیستم گرمایشی مناسب و ایمن دارد؟
آیا در صورت قطعی برق، فعالیت کلاسها امکان ادامه دارد؟
اگر گاز در یک منطقه با مشکل مواجه شود، چه تصمیمی گرفته خواهد شد؟
در صورت بارش سنگین برف، آیا مسیر رفتوآمد دانشآموزان ایمن خواهد بود؟
اگر آلودگی هوا به شرایط شدید برسد، آیا تصمیم برای یک شهر، یک شهرستان یا یک منطقه خاص گرفته میشود؟
و مهمتر از همه، این تصمیمها چه زمانی و از چه مرجعی اعلام خواهند شد؟
تأکید اخیر وزیر بر تصمیمگیری نقطهای استانداران، در واقع پاسخ بخشی از این نگرانیهاست؛ زیرا نشان میدهد قرار نیست هر اتفاقی در یک منطقه الزاماً به تعطیلی سراسری مدارس منجر شود.
پاییز و زمستان؛ آزمون واقعی برنامه حضوری مدارس
آغاز سال تحصیلی در اول مهر، نخستین مرحله اجرای این سیاست است؛ اما آزمون واقعی برنامه حضوری احتمالاً با ورود کشور به فصلهای سردتر، کاهش دما، افزایش مصرف انرژی و احتمال آلودگی هوا نمایانتر خواهد شد.
شهریورماه معمولاً زمان آمادهسازی مدارس است، اما مهر و آبان زمان اجرای واقعی برنامه است و زمستان زمانی خواهد بود که موضوعاتی مانند گرمایش، گاز، برق، برف، یخبندان و آلودگی هوا همزمان اهمیت پیدا میکنند.
به همین دلیل، موفقیت برنامه حضوری فقط با تعداد مدارسی که در اول مهر درهای خود را باز میکنند سنجیده نمیشود؛ بلکه تداوم آموزش حضوری در طول سال و توانایی مدیریت شرایط غیرعادی نیز بخش مهمی از این برنامه خواهد بود.
یک سال تحصیلی با دو اصل؛ حضور و آمادگی برای شرایط خاص
آنچه از مجموعه اظهارات اخیر مسئولان آموزشوپرورش میتوان دریافت، این است که سیاست اصلی وزارتخانه حضور دانشآموزان در کلاس درس است و حدود ۱۲۵ هزار مدرسه برای آغاز حضوری سال تحصیلی آماده میشوند.
در طرف دیگر، برای شرایطی که خارج از وضعیت عادی قرار میگیرد، تصمیمگیری به شکل نقطهای پیشبینی شده است.
بنابراین، آغاز سال تحصیلی ۱۴۰۵ با یک پیام روشن همراه است:
اصل بر حضوری بودن مدارس است؛ اما شرایط جوی، انرژی و سایر رخدادهای اضطراری میتوانند در مناطق خاص، تصمیمهای متفاوتی را رقم بزنند.
برای دانشآموزان و خانوادهها، این یعنی اول مهر فعلاً در مسیر بازگشایی حضوری قرار دارد؛ اما با نزدیک شدن به فصل سرما، وضعیت هوا، انرژی و شرایط هر منطقه همچنان از عواملی خواهد بود که باید روزبهروز مورد توجه قرار گیرد.
در نهایت، مدرسه فقط یک کلاس و یک نیمکت نیست؛ مدرسه برای فعالیت عادی به معلم، دانشآموز، ساختمان ایمن، برق، گرمایش، دسترسی مناسب و شرایط محیطی قابل قبول نیاز دارد. به همین دلیل، پرونده بازگشایی مدارس را باید فراتر از یک تصمیم اداری دید؛ این موضوع در طول سال تحصیلی، به میزان آمادگی مجموعهای از دستگاهها و نحوه مدیریت شرایط محلی نیز وابسته خواهد بود.
