مشاء دماوند؛ روستایی کوهستانی در کنار دشت و جاده هراز
نگاهی به موقعیت جغرافیایی، دشت مشاء، پیشینه روستا و تحولات محدوده شهری
معرفی و موقعیت جغرافیایی
مشاء یا مشاء، از آبادیهای شناختهشده شهرستان دماوند در استان تهران است که در شمالغرب شهر دماوند و در نزدیکی جاده هراز قرار دارد. این روستا در محیطی کوهستانی و درهای شکل گرفته و چشماندازهای طبیعی اطراف آن، بهویژه دشت مشاء، از ویژگیهای شاخص منطقه به شمار میروند.
موقعیت مشاء در دامنههای البرز و نزدیکی آن به محور هراز، این محدوده را از نظر سکونت، رفتوآمد و گردشگری دارای اهمیت کرده است. فاصله آن تا مرکز شهر دماوند در منابع جغرافیایی حدود چند کیلومتر گزارش شده است؛ فاصله دقیق به نقطه مبدأ و مقصد بستگی دارد.
دشت مشاء؛ چشمانداز طبیعی منطقه
دشت مشاء یکی از شناختهشدهترین عناصر طبیعی این محدوده است. قرارگیری دشت در ارتفاعات البرز و مجاورت آن با دامنههای کوهستانی، منظرهای باز و چشماندازی متفاوت از بافت شهری دماوند پدید آورده است.
ارتفاع منطقه در منابع جغرافیایی حدود ۲۲۰۰ تا ۲۲۵۰ متر از سطح دریا ذکر شده است. همین موقعیت ارتفاعی، در کنار شرایط کوهستانی، بر آبوهوا و پوشش طبیعی منطقه اثر میگذارد.
دشت مشاء در فصلهای بهار و تابستان برای طبیعتگردی و تماشای چشمانداز کوهستانی مورد توجه قرار میگیرد. در معرفی گردشگری منطقه، نزدیکی به پیست اسکی آبعلی و مسیر جاده هراز نیز از عوامل جلب توجه مسافران عنوان شده است.
نام مشاء و پیشینه تاریخی
نام این آبادی در منابع به صورتهای «مشاء» و «مشا» نوشته شده است. در برخی منابع جغرافیایی، شکل «مُشا» برای تلفظ نام به کار رفته است. با این حال، درباره ریشه قطعی نام و وجه تسمیه آن، اطلاعات مستند و یکسانی در منابع در دسترس دیده نمیشود.
مشاء در تقسیمات کشوری نیز سابقه تغییرات اداری داشته است. بر اساس تصویبنامه هیئت وزیران در تاریخ ۳۰ بهمن ۱۳۷۹، روستای مشاء به همراه مزارع و مکانهایی از جمله دشتک، منظریه، امامزاده دو برادران و آهکدره، از دهستان آبعلی منتزع و به دهستان تاررود بخش مرکزی شهرستان دماوند ملحق شد.
زبان و فرهنگ بومی
در برخی معرفیهای جغرافیایی و گردشگری، زبان مردم مشاء در پیوند با گویش طبری دماوندی و زبان مازندرانی معرفی شده است. این موضوع بخشی از تنوع زبانی و فرهنگی ناحیه کوهستانی دماوند را نشان میدهد.
برای ثبت دقیقتر ویژگیهای زبانی مشاء، بهتر است نمونه گفتار سالمندان، واژههای محلی، نام مکانها و اصطلاحات رایج در زندگی روزمره گردآوری شود؛ زیرا کاربرد واژهها و میزان رواج گویش در نسلهای مختلف ممکن است متفاوت باشد.
کشاورزی، طبیعت و تغییرات سکونت
محیط کوهستانی و دشتهای اطراف مشاء، زمینه فعالیتهای مرتبط با کشاورزی و دامداری را فراهم کرده است. در معرفیهای گردشگری منطقه نیز به کشت محصولات زراعی و باغی و حضور مراتع اشاره شده است.
در دهههای اخیر، نزدیکی مشاء به تهران و قرارگرفتن آن در مسیر جاده هراز، بر نوع تقاضای سکونت و ساختوساز در این محدوده اثر گذاشته است. بخشی از اراضی پیرامونی مورد توجه ساخت خانههای دوم و ویلا قرار گرفتهاند و در کنار بافت روستایی، ساختوسازهای جدید نیز دیده میشود.
این تحولات، ضرورت توجه به حفظ چشمانداز طبیعی، منابع آب، مسیرهای دسترسی و بافت سکونتگاه را بیشتر کرده است.
تحولات اداری و الحاق به محدوده شهر دماوند
یکی از موضوعات مهم در سالهای اخیر، تعیین تکلیف محدوده مشاء در ارتباط با شهر دماوند بوده است. این موضوع به دلیل وضعیت اراضی، ارائه خدمات شهری و نظارت بر ساختوسازها در منطقه اهمیت داشته است.
شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه ۲۱ فروردین ۱۴۰۲ با الحاق حدود ۳۷ هکتار از محدوده روستای مشاء به محدوده شهر دماوند موافقت کرد. در همان مصوبه مقرر شد طرح تفصیلی این بخش بهعنوان یک ناحیه یا منطقه شهری تهیه و به تأیید کمیسیون ماده پنج برسد.
این تصمیم را باید از موضوع ساماندهی گستردهتر منطقه مشاء و اراضی واقع در حریم شهر تفکیک کرد. طرح ساماندهی مشاء با هدف بهروزرسانی اطلاعات املاک، تثبیت محدوده و تعیین تکلیف شبکه معابر و کاربریها تهیه شده است.
مشاء و ظرفیتهای گردشگری
نقشه مشاء دماوند | OpenStreetMap
نقشه زیر موقعیت ثبتشده آبادی مشاء را در محدوده شهرستان دماوند نمایش میدهد. این نقطه برای شناسایی موقعیت کلی روستا است و مرز رسمی روستا، دشت مشاء یا محدوده الحاقشده به شهر را مشخص نمیکند.
منابع و مآخذ
- تصویبنامه هیئت وزیران درباره تغییر دهستان مشاء، ۳۰ بهمن ۱۳۷۹
- مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری درباره الحاق بخشی از مشاء به شهر دماوند، ۲۱ فروردین ۱۴۰۲
- طرح ساماندهی مشاء دماوند؛ مهندسین مشاور
- ایرانگاه؛ اطلاعات جغرافیایی و آماری روستای مشا
- GeoView؛ مختصات و موقعیت جغرافیایی مشاء
- ایرانگردی پلاس؛ معرفی دشت مشاء و ویژگیهای طبیعی منطقه
