گزارش ویژه چراغ شرق | با فرارسیدن فصل پاییز و آغاز ریزش برگ درختان، شهرداری دماوند از اجرای برنامه جمعآوری روزانه برگهای خشک، سرشاخهها و پسماندهای گیاهی خبر داده است؛ اقدامی که با هدف جلوگیری از سوزاندن بقایای گیاهی و کاهش آلودگی هوا انجام میشود.
مهدی رضاییمهر، شهردار دماوند، اعلام کرده است که در پی تأکید فرماندار شهرستان و با هماهنگی اداره حفاظت محیط زیست، دستور لازم برای جمعآوری روزانه پسماندهای گیاهی در نقاط مختلف شهر به معاونت خدمات شهری و محیط زیست شهرداری ابلاغ شده است.
این اقدام در شرایطی مطرح میشود که بوی نامطبوع هوا در برخی شبها، به یکی از موضوعات مورد گلایه شهروندان تبدیل شده است. هرچند برای نسبتدادن این بو به یک منبع مشخص، بررسی میدانی و اندازهگیریهای تخصصی لازم است، تداوم چنین گلایههایی ضرورت توجه جدیتر به کیفیت هوای شهر و شناسایی منابع احتمالی آلودگی را نشان میدهد.
برگهای پاییزی؛ پسماندی که نباید به دود تبدیل شود
ریزش برگ درختان، بخشی طبیعی از چرخه فصلی فضای سبز شهری است؛ اما نحوه جمعآوری و دفع این برگها اهمیت زیادی دارد. سوزاندن برگهای خشک در حیاط خانهها، باغها، زمینهای خالی و حاشیه معابر ممکن است راهی سریع برای خلاصشدن از حجم پسماند به نظر برسد، اما نتیجه آن ورود مستقیم دود و ذرات آلاینده به هوایی است که شهروندان تنفس میکنند.
دود حاصل از سوختن مواد گیاهی میتواند حاوی ذرات معلق ریز و ترکیبات تحریککننده دستگاه تنفسی باشد. این ذرات با ورود به مجاری تنفسی، ممکن است موجب تشدید سرفه، تحریک چشم و گلو و بدترشدن علائم بیماریهایی مانند آسم شوند. افراد مبتلا به بیماریهای قلبی و ریوی، سالمندان و کودکان از گروههایی هستند که باید در برابر آلودگی ناشی از دود بیشتر مورد توجه قرار گیرند.
آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا نیز درباره سوزاندن پسماندها در فضای باز هشدار داده و به پیامدهایی مانند تشدید مشکلات تنفسی، افزایش خطرات قلبی و بروز سردرد و تهوع اشاره کرده است. شدت و نوع اثرات به ترکیب مواد سوختهشده، میزان مواجهه و شرایط محیطی بستگی دارد.
نکته مهم این است که سوزاندن برگها همیشه به معنای ایجاد یک آتش بزرگ و دود غلیظ نیست. گاهی دود در حجم کم و نزدیک سطح زمین منتشر میشود و افراد حاضر در اطراف، بدون آنکه منبع آلودگی را ببینند، آن را استنشاق میکنند.
چرا آلودگی ناشی از دود در شب اهمیت بیشتری پیدا میکند؟
در برخی شرایط جوی، بهویژه هنگامی که باد ضعیف است یا لایهبندی جو مانع اختلاط مناسب هوا میشود، آلایندهها ممکن است در نزدیکی سطح زمین باقی بمانند و پراکندگی آنها کاهش یابد. در چنین وضعیتی، دود ناشی از یک منبع محلی میتواند در محدوده اطراف تجمع پیدا کند و مدت بیشتری در دسترس تنفسی مردم باقی بماند.
با این حال، هر بوی نامطبوعی الزاماً ناشی از برگسوزی نیست و نمیتوان صرفاً با مشاهده یا احساس بو، نوع آلاینده یا میزان خطر آن را تعیین کرد. بوی شبانه ممکن است با منابع مختلفی ارتباط داشته باشد و شناسایی منشأ آن به بررسی زمان، مکان، جهت باد، شرایط جوی و در صورت لزوم نمونهبرداری و اندازهگیری نیاز دارد.
از این رو، در کنار مقابله با برگسوزی، بررسی مستقل و مستند گزارشهای شهروندان درباره بوی نامطبوع شبانه میتواند به روشنشدن ابعاد مسئله کمک کند. ثبت زمان و محدوده انتشار بو، بررسی همزمان شرایط جوی و ارزیابی منابع احتمالی، از اقداماتی است که میتواند مسیر شناسایی منشأ آلودگی را دقیقتر کند.
برگسوزی فقط یک مسئله ظاهری نیست
گاهی سوزاندن برگها اقدامی ساده برای پاکسازی باغ یا حیاط تلقی میشود؛ اما دود ناشی از آن به محدوده مالکیت فرد محدود نمیماند و ممکن است به خانههای اطراف، خیابانها و فضاهای عمومی برسد.
در مواردی نیز برگها بهتنهایی سوزانده نمیشوند و همراه آنها پلاستیک، زبالههای خانگی یا دیگر مواد دورریختنی در آتش قرار میگیرند. در این شرایط، ترکیب دود و آلایندههای منتشرشده میتواند خطرناکتر شود. به همین دلیل، پسماندهای گیاهی نباید با زبالههای معمولی مخلوط و در فضای باز سوزانده شوند.
آتشزدن برگها همچنین ممکن است به درختان، پوشش گیاهی مجاور، خاک و تجهیزات اطراف آسیب برساند و در صورت گسترش آتش، خطر وقوع حریق را افزایش دهد. بنابراین، جمعآوری و انتقال مناسب پسماندهای گیاهی، جایگزین منطقیتری برای سوزاندن آنهاست.
قانون چه میگوید؟
قانون هوای پاک، مصوب سال ۱۳۹۶، در ماده یک، آلودگی هوا را بهگونهای تعریف میکند که انتشار بو نیز در صورت ایجاد آثار زیانبار برای سلامت انسان، موجودات زنده یا رفاه عمومی میتواند در این چارچوب قرار گیرد.
همچنین ماده ۲۰ این قانون، سوزاندن پسماندهای بیمارستانی و صنعتی در معابر عمومی و فضای باز و نیز سوزاندن یا انباشت برخی انواع پسماندهای خانگی و ساختمانی خارج از محلهای تعیینشده را ممنوع کرده است. این ماده درباره سوزاندن بقایای گیاهی اراضی زراعی پس از برداشت محصول نیز حکم مشخصی دارد. انطباق هر مورد با مقررات باید با توجه به نوع پسماند و شرایط مربوط بررسی شود.
بنابراین، مدیریت پسماندهای گیاهی و جلوگیری از آلودگی ناشی از سوزاندن آنها، صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست؛ بلکه بخشی از مسئولیت عمومی در حفاظت از محیط زیست و رعایت مقررات مرتبط است.
جمعآوری روزانه؛ فرصتی برای تغییر یک عادت قدیمی
اعلام جمعآوری روزانه برگها و سرشاخههای خشک از سوی شهرداری دماوند، میتواند راهکار عملی مناسبی برای کاهش انگیزه شهروندان به سوزاندن پسماندهای باغی باشد؛ البته اثربخشی آن به استمرار اجرا، پوشش مناسب محلهها و اطلاعرسانی روشن درباره نحوه تحویل پسماندها بستگی دارد.
برای نتیجهبخششدن این برنامه، لازم است شهروندان بدانند برگها و سرشاخههای خشک را در چه محل و زمانی قرار دهند، درخواست جمعآوری را از چه مسیری ثبت کنند و برای حجم زیاد پسماند باغی چگونه هماهنگی انجام دهند.
همچنین بهتر است شهرداری ضمن اعلام برنامه جمعآوری، درباره نحوه انتقال و مقصد نهایی این پسماندها نیز اطلاعرسانی کند. در صورت فراهمبودن امکانات فنی و اقتصادی، تبدیل برگها و مواد گیاهی مناسب به کمپوست میتواند راهی برای استفاده مجدد از بخشی از این مواد باشد؛ مشروط بر آنکه فرایند بهصورت اصولی و با رعایت الزامات بهداشتی و زیستمحیطی انجام شود.
شهروندان چه کاری انجام دهند؟
برای جلوگیری از آلودگی ناشی از برگسوزی، رعایت چند نکته ساده میتواند مؤثر باشد:
- برگها را آتش نزنید. آنها را مطابق دستورالعمل اعلامشده از سوی شهرداری برای جمعآوری آماده کنید.
- زباله را با پسماند گیاهی مخلوط نکنید. بهویژه از سوزاندن پلاستیک، لاستیک و مواد ناشناخته همراه برگها خودداری کنید.
- پسماند باغی را در مسیر عبور مردم یا معابر رها نکنید. زمان و محل تحویل را با خدمات شهری هماهنگ کنید.
- در صورت مشاهده دود یا آتشزدن پسماندها، موضوع را به مراجع مسئول اطلاع دهید. ارائه نشانی دقیق و زمان مشاهده میتواند پیگیری را آسانتر کند.
- اگر بوی نامطبوع در شب تکرار میشود، زمان و محدوده آن را ثبت کنید. اطلاعات چند شهروند از نقاط مختلف میتواند برای بررسی الگوی انتشار بو مفید باشد.
- در صورت انتشار دود شدید، از نزدیکشدن به منبع و استنشاق دود خودداری کنید. افراد دارای بیماریهای تنفسی یا قلبی باید احتیاط بیشتری داشته باشند.
اگر فردی پس از مواجهه با دود دچار تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا علائم نگرانکننده شود، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کند.
مطالبهای فراتر از جمعآوری برگها
اقدام شهرداری دماوند برای جمعآوری روزانه پسماندهای گیاهی، گامی در مسیر پیشگیری از یکی از منابع قابلکنترل آلودگی هواست؛ اما موضوع بوی نامطبوع شبانه نیز نیازمند توجه جداگانه و پیگیری مستند است.
انتظار میرود شهرداری و اداره حفاظت محیط زیست شهرستان، ضمن اجرای برنامه مقابله با برگسوزی، گزارشهای مربوط به بوی نامطبوع را نیز بررسی کنند و در صورت شناسایی منبع مشخص، درباره منشأ، اقدامات اصلاحی و نتایج پیگیری به شهروندان اطلاعرسانی شود.
برای مردم، هوای پاک فقط به معنای نبود دود قابلمشاهده نیست؛ کیفیت هوا باید بهگونهای باشد که شهروندان بتوانند در خانه و فضای باز، بدون نگرانی از آلودگیهای قابلپیشگیری، زندگی روزمره خود را سپری کنند.
چراغ شرق تأکید میکند که حفظ هوای پاک، هم به همکاری مردم و پرهیز از سوزاندن پسماندها نیاز دارد و هم به خدماترسانی منظم، نظارت مؤثر و بررسی علمی منابع احتمالی آلودگی. برگهای پاییزی را میتوان جمعآوری کرد؛ اما برای رفع بوی نامطبوع شبانه، ابتدا باید منشأ آن را دقیق و مستند شناخت.




