اخبار دماوند – دادههای پایش شبکه در روز جمعه ۳ مهر ۱۴۰۵ از بروز اختلال و افت کیفیت در بخشی از ارتباطات اینترنتی ایران خبر میدهد؛ همزمان، سامانههای پایش شبکه وقوع اختلال منطقهای در استانهای مازندران و مرکزی را نیز ثبت کردهاند، هرچند این دادهها بهتنهایی به معنای قطعی سراسری اینترنت در کشور نیست.
به گزارش چراغ شرق، وضعیت شبکه اینترنت ایران در روز جمعه ۳ مهر ۱۴۰۵ با ثبت چند رویداد اختلال در سطح منطقهای بار دیگر مورد توجه قرار گرفت.
دادههای منتشرشده در سامانههای پایش اینترنت نشان میدهد که در جریان امروز، اختلالهایی در برخی مناطق و مسیرهای ارتباطی ثبت شده و در کنار آن، مازندران و استان مرکزی نیز در پایشهای منطقهای به عنوان نقاط دارای اختلال شناسایی شدهاند. سامانه Partially.Online با استناد به دادههای IODA، برای هر دو استان رویداد اختلال را تأییدشده از سوی IODA گزارش کرده است.
اختلال منطقهای است، نه لزوماً قطع سراسری
یکی از نکات مهم در خواندن این دادهها، تفاوت میان اختلال منطقهای، افت کیفیت و قطعی سراسری است.
وقتی یک سامانه پایش از اختلال در یک استان یا یک منطقه خبر میدهد، این موضوع الزاماً به معنای قطع اینترنت در کل کشور نیست. IODA امکان بررسی اتصال اینترنت را در سطح کشور، منطقه و حتی شبکه یا اپراتور فراهم میکند و به همین دلیل بخشی از رویدادها ممکن است تنها یک منطقه جغرافیایی یا یک شبکه مشخص را تحت تأثیر قرار داده باشند.
در وضعیت فعلی نیز آنچه بهصورت مشخص ثبت شده، رویدادهای منطقهای در مازندران و مرکزی است؛ بنابراین تعبیر «قطعی کامل اینترنت ایران» از این دادهها قابل استنتاج نیست.
مازندران؛ ثبت یک اختلال منطقهای در پایش امروز
بر اساس دادههای پایش جاری که با منبع IODA ثبت شده، اختلال اینترنت در مازندران از ساعت ۰۳:۲۰ به وقت UTC امروز شناسایی شده است.
با در نظر گرفتن زمان ایران، این زمان حدود ۶:۵۰ صبح جمعه ۳ مهرماه است.
سامانه پایش مورد استفاده این رویداد را با منبع IODA و وضعیت تأییدشده نمایش داده است.
این داده البته بهتنهایی مشخص نمیکند منشأ اختلال چه بوده است؛ برای تعیین علت، باید اطلاعات اپراتور، شرکت ارتباطات زیرساخت یا دادههای فنی دقیقتر درباره مسیر و شبکه آسیبدیده در دسترس باشد.
استان مرکزی نیز در فهرست اختلالهای امروز
استان مرکزی نیز در همین پایش به عنوان منطقه دیگری که با اختلال مواجه شده، ثبت شده است.
بر اساس داده منتشرشده، رویداد اختلال در این استان از ساعت ۰۴:۲۰ UTC آغاز شده که معادل حدود ۷:۵۰ صبح به وقت ایران است. این رویداد نیز در سامانه مورد اشاره با منبع IODA ثبت و تأیید شده است.
همزمانی مشاهده اختلال در دو منطقه متفاوت، میتواند برای کارشناسان شبکه اهمیت داشته باشد، اما بدون مشاهده جزئیات مربوط به ASها، مسیرهای BGP یا دیگر سیگنالهای فنی، نمیتوان درباره علت مشترک میان این رویدادها اظهار نظر قطعی کرد.
IODA چگونه اختلال اینترنت را تشخیص میدهد؟
برای درک اهمیت این گزارش باید دانست که IODA صرفاً بر اساس گزارش کاربران فعالیت نمیکند.
طبق توضیحات رسمی پروژه، IODA برای پایش اتصال اینترنت از سه منبع اصلی استفاده میکند:
BGP برای بررسی وضعیت اعلام مسیرهای شبکه،
Active Probing برای بررسی پاسخگویی بخش بزرگی از فضای آدرسدهی اینترنت،
و Network Telescope برای بررسی الگوهای ترافیک اینترنتی و شناسایی کاهش غیرعادی آن.
این سامانه سپس وضعیت فعلی را با الگوهای تاریخی مقایسه میکند و در صورت عبور افت مشاهدهشده از آستانههای تعیینشده، هشدار صادر میکند.
چرا ممکن است اینترنت «وصل» باشد اما کاربر اختلال احساس کند؟
یکی از اشتباههای رایج در گزارش اختلال اینترنت، یکی دانستن «اتصال» با «کیفیت» است.
ممکن است یک کاربر همچنان بتواند بعضی سایتها را باز کند، اما سرعت اتصال کاهش پیدا کرده باشد، تأخیر بالا رفته باشد یا دسترسی به برخی مسیرها و سرویسها با اختلال همراه شود.
از سوی دیگر ممکن است یک اپراتور در یک منطقه مشکل داشته باشد و اپراتور دیگری همان منطقه وضعیت عادیتری ارائه دهد.
به همین دلیل، گزارشهای فنی شبکه معمولاً وضعیت اینترنت را تنها با یک شاخص توصیف نمیکنند و از مجموعهای از سیگنالها و دادههای مختلف استفاده میشود.
افت کیفیت با قطعی کامل تفاوت دارد
کاربری که با کندی، قطع و وصل شدن، افزایش زمان بارگذاری یا مشکل دسترسی به بعضی سرویسها مواجه میشود، ممکن است آن را «قطعی اینترنت» توصیف کند؛ اما از نظر فنی، این تجربه میتواند ناشی از چند نوع مشکل متفاوت باشد.
اختلال در مسیرهای بینالمللی، مشکل در یک اپراتور، افت ظرفیت یک لینک، تغییر مسیر ترافیک، کاهش پاسخگویی برخی شبکهها یا مشکلات موقت در زیرساخت میتوانند تجربهای مشابه برای کاربر ایجاد کنند.
در نتیجه، برای یک گزارش دقیق رسانهای، بهتر است میان کاهش کیفیت، اختلال منطقهای، قطعی یک اپراتور و قطعی سراسری تفاوت گذاشته شود.
آیا اختلال امروز ارتباطی با اینترنت کل کشور دارد؟
در حال حاضر دادهای که برای این خبر قابل استناد است، اختلالهای منطقهای را در مازندران و مرکزی نشان میدهد.
صفحه رسمی IODA برای ایران نیز اتصال شبکه را در سه شاخص BGP، Active Probing و Telescope دنبال میکند و امکان بررسی وضعیت کشور و مناطق مختلف را فراهم میکند.
بنابراین از دادههای موجود نمیتوان صرفاً بر اساس دو رخداد منطقهای نتیجه گرفت که کل اینترنت کشور با قطعی مواجه شده است.
این تفکیک برای مخاطب اهمیت دارد؛ زیرا عبارت «اینترنت ایران قطع شد» تصویر بسیار متفاوتی نسبت به «در چند منطقه اختلال ثبت شد» ایجاد میکند.
وضعیت ایران در ماههای اخیر؛ شبکهای که بارها زیر پایش بوده است
این نخستین بار نیست که در سال ۱۴۰۵ سامانههای پایش اینترنت، اختلالهای منطقهای در ایران را ثبت میکنند.
برای نمونه، در روزهای گذشته نیز IODA در برخی مقاطع، اختلالهای منطقهای از جمله در استان مرکزی و مناطق دیگر را شناسایی کرده است. برای نمونه، در ۲۲ سپتامبر، دادههای IODA چند هشدار بحرانی در استان مرکزی و چند منطقه دیگر ثبت کرده بود.
این سابقه نشان میدهد که بررسی وضعیت اینترنت را باید بهصورت زمانمند و پیوسته انجام داد؛ یک اختلال کوتاهمدت نمیتواند بهتنهایی تصویری از کل وضعیت شبکه در کشور ارائه کند.
نقش BGP در شناسایی اختلالها
یکی از ابزارهای مهم IODA، BGP یا پروتکل مسیریابی بین شبکهها است.
این پروتکل به شبکهها و روترها کمک میکند مسیرهای ارتباطی را به یکدیگر اعلام کنند. در صورتی که اعلام برخی مسیرها از بین برود یا تعداد شبکههای قابل مشاهده به شکل غیرعادی کاهش پیدا کند، میتواند نشانهای از اختلال در دسترسی به آن بخش از اینترنت باشد.
با این حال، خود IODA تأکید میکند که برای افزایش اطمینان، از چند منبع داده استفاده میکند و تشخیص اختلال را تنها بر مبنای یک شاخص انجام نمیدهد.
Active Probing چه چیزی را اندازه میگیرد؟
در روش Active Probing، سامانه IODA به بخش بزرگی از فضای IPv4 پروب ارسال میکند تا مشخص شود شبکهها پاسخگو هستند یا نه.
طبق توضیحات رسمی IODA، این پروژه حدود ۴.۲ میلیون بلوک /24 را حداقل هر ۱۰ دقیقه بررسی میکند و نتایج را در سطح کشور، منطقه و ASN تجمیع میکند.
به همین دلیل، وقتی IODA در سطح منطقه هشدار صادر میکند، منظور صرفاً تعدادی گزارش کاربری نیست، بلکه نشانهای از تغییر غیرعادی در شاخصهای اتصال شبکه است.
چرا علت اختلال را هنوز نمیتوان مشخص کرد؟
یکی از مهمترین نکات حرفهای در پوشش این خبر، پرهیز از اعلام علت بدون سند است.
دادههای پایش میتوانند نشان دهند چه زمانی و کجا نشانههای اختلال مشاهده شده است؛ اما الزاماً نمیتوانند توضیح دهند که چرا این اتفاق رخ داده است.
علت واقعی ممکن است خرابی تجهیزات، مشکل در مسیرهای ارتباطی، نقص نرمافزاری، مشکل اپراتوری، عملیات نگهداری یا عوامل دیگر باشد و برای تعیین آن نیاز به اطلاعات اپراتور یا نهادهای مسئول زیرساخت ارتباطی وجود دارد.
بنابراین در گزارش فعلی نمیتوان علت مشخصی را به عنوان عامل اختلال اعلام کرد.
اینترنت دماوند هم باید جداگانه بررسی شود
برای مخاطبان چراغ شرق یک نکته مهم دیگر وجود دارد: ثبت اختلال در مازندران و مرکزی به معنای وجود اختلال در دماوند نیست.
دماوند از نظر جغرافیایی در استان تهران قرار دارد و وضعیت دسترسی کاربران آن به اپراتورها و مسیرهای ارتباطی باید با دادههای مربوط به تهران یا شبکههای مورد استفاده در منطقه بررسی شود.
بنابراین اگر کاربران دماوند امروز از کاهش سرعت یا اختلال در اینترنت گزارش میدهند، این موضوع ارزش بررسی مستقل دارد و نمیتوان صرفاً از روی اختلال ثبتشده در دو استان دیگر درباره وضعیت اینترنت دماوند نتیجه گرفت.
شهروندان چگونه وضعیت اینترنت خود را بررسی کنند؟
برای تشخیص اینکه مشکل از اینترنت یک کاربر است یا یک اختلال گستردهتر، میتوان چند شاخص ساده را بررسی کرد.
تست یکسان با دو اپراتور مختلف، بررسی سرویسهای داخلی و خارجی، مشاهده تغییر پینگ و تأخیر، و بررسی وضعیت در چند ساعت متوالی میتواند تصویر دقیقتری ارائه دهد.
در سطح حرفهایتر نیز سامانههایی مانند IODA و Cloudflare Radar برای بررسی تغییرات بزرگتر در اتصال و ترافیک مورد استفاده قرار میگیرند. Cloudflare Radar نیز صفحه اختصاصی برای وضعیت ترافیک و رخدادهای اینترنتی ایران دارد، هرچند در زمان بررسی، بخشی از دادههای کیفیت و رخدادهای آن برای ایران در دسترس نبود.
فعلاً باید منتظر ماند
آنچه تا این لحظه از دادههای قابل مشاهده میتوان گفت، ثبت اختلالهای منطقهای در مازندران و مرکزی در روز جمعه ۳ مهر ۱۴۰۵ است.
این رویدادها از سوی سامانههای پایش با استناد به IODA ثبت شدهاند، اما درباره علت آنها هنوز اطلاعات مستقلی در دست نیست.
همچنین این دادهها به خودی خود نشانه قطعی از اختلال سراسری در کل اینترنت ایران نیستند.
اگر اختلالها در ساعات آینده به مناطق یا شبکههای بیشتری گسترش پیدا کنند یا دادههای BGP، Active Probing و Telescope همزمان کاهش محسوسی را در سطح کشور نشان دهند، تصویر دقیقتری از دامنه رخداد به دست خواهد آمد.
چراغ شرق وضعیت شبکه و گزارشهای مرتبط با اختلال اینترنت در ایران و بهویژه شرق استان تهران را در صورت انتشار دادههای جدید پیگیری خواهد کرد.
