اخبار دماوند - چراغ شرق | دماوند – کاهش دسترسی به آب کشاورزی، دشواری ادامه فعالیت باغداران و فشار بازار زمین؛ سه مسئلهای که حفاظت از باغهای دماوند را به موضوعی فراتر از مقابله با ساختوساز غیرمجاز تبدیل کرده است.
باغهای دماوند سالهاست بخشی از هویت کشاورزی و اقتصادی این شهرستان را شکل میدهند؛ اما تداوم باغداری به عواملی وابسته است که مهمترین آنها دسترسی پایدار به آب، امکان کسب درآمد از تولید و اطمینان کشاورزان از وضعیت حقوقی زمینهایشان است. هرگاه این شرایط تضعیف شود، حفظ باغها نیز دشوارتر خواهد شد و زمینه برای تغییر کاربری اراضی افزایش مییابد.
اسماعیل حیدریآزاد، فرماندار دماوند، در اظهاراتی که ۱۲ مهر منتشر شد، از تشدید بحران آب در شهرستان سخن گفت و خشکسالی هفتساله، افت منابع آب زیرزمینی و خشکشدن چاههای کشاورزی را از مسائل جدی منطقه برشمرد. به گفته او، محدودشدن دسترسی به آب و کاهش امکان درآمدزایی از زمین میتواند برخی کشاورزان را به واگذاری اراضی خود به فعالان بازار املاک سوق دهد.
این اظهارات، بار دیگر ضرورت بررسی پیوند میان بحران آب و آینده باغداری در دماوند را مطرح میکند؛ پیوندی که حل آن تنها با برخورد پس از وقوع تخلف امکانپذیر نیست.
وقتی حفظ باغ بهتنهایی کافی نیست
حفاظت قانونی از اراضی کشاورزی، یکی از ابزارهای ضروری برای جلوگیری از تخریب زمینهای مولد است؛ با این حال، باغدار برای ادامه فعالیت خود به بیش از ممنوعیت تغییر کاربری نیاز دارد. تأمین آب قابل اتکا، کاهش هزینههای تولید، دسترسی به بازار فروش و برخورداری از حمایتهای مؤثر میتواند در اقتصادیبودن ادامه باغداری نقش تعیینکننده داشته باشد.
اگر بهرهبرداری از یک باغ با دشواری تأمین آب و هزینههای فزاینده روبهرو شود، صرف تأکید بر حفظ کاربری زمین لزوماً مشکل معیشتی مالک را حل نمیکند. از همین رو، سیاست حفاظت از باغها باید همزمان دو مسیر را دنبال کند: جلوگیری از تخریب و ساختوساز غیرمجاز، و فراهمکردن شرایطی که ادامه تولید کشاورزی برای باغدار امکانپذیر و اقتصادی باشد.

تغییر کاربری؛ مسئلهای فراتر از ساختوساز غیرمجاز
نزدیکی دماوند به پایتخت و جذابیت زمین در این منطقه، فشار بر اراضی کشاورزی را به موضوعی مهم تبدیل کرده است. فرماندار دماوند نیز در اظهارات خود، افزایش ارزش زمین و فعالیت زمینخواران را از عوامل تشدیدکننده مشکلات اراضی شهرستان دانسته است.
در همین زمینه، اداره جهاد کشاورزی دماوند در گزارشی که ۲۴ شهریور منتشر شد، از شناسایی و قلعوقمع ۱۳۹ مورد ساختوساز غیرمجاز در اراضی زراعی و باغی، از جمله در بخش رودهن و مناطق جابان و سربندان، خبر داد. مطابق این گزارش، اقدامات پس از طی مراحل قانونی و با حکم مراجع قضایی انجام شده بود.
این آمار از تداوم ضرورت نظارت بر اراضی کشاورزی حکایت دارد؛ اما ارزیابی اثربخشی اقدامات حفاظتی، به اطلاعات تکمیلی نیز نیازمند است: چه میزان از اراضی آزادشده به چرخه تولید بازگشتهاند؟ چه سازوکاری برای جلوگیری از تکرار تخلف وجود دارد؟ و آیا در کنار اقدامات قضایی، برنامهای برای کاهش فشار اقتصادی بر باغداران در حال اجراست؟
آب؛ حلقه تعیینکننده در آینده باغداری
بحران آب فقط یک مسئله زیرساختی نیست؛ این موضوع با امنیت اقتصادی کشاورزان، استمرار تولید و حفظ زمینهای مولد ارتباط مستقیم دارد. اگر منابع آب زیرزمینی با فشار بیشتری روبهرو شوند، مدیریت مصرف، بهبود بهرهوری آبیاری و تعیین تکلیف حقابهها اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در گزارش منتشرشده از اظهارات فرماندار، موضوع نبود حقابه از سدها و وابستگی تأمین آب شهرستان به چاهها نیز مطرح شده است. روشنشدن وضعیت منابع موجود، میزان نیاز بخش کشاورزی و برنامه دستگاههای مسئول برای تأمین پایدار آب، میتواند تصویر دقیقتری از شرایط باغداران ارائه کند.
در این میان، اجرای طرحهای آبیاری کارآمد و آموزش روشهای سازگار با محدودیت منابع آب، در کنار نظارت بر برداشتها، میتواند بخشی از راهکار باشد؛ البته انتخاب و اجرای هر راهکار باید بر پایه بررسی کارشناسی منابع آب و شرایط واقعی هر منطقه انجام شود.
چه برنامهای برای حفظ باغهای دماوند وجود دارد؟
حفظ باغهای دماوند زمانی از یک شعار به برنامهای اجرایی تبدیل میشود که اهداف، مسئولیت دستگاهها و نتایج اقدامات مشخص باشد. پاسخ به چند پرسش میتواند مبنای ارزیابی عملکرد متولیان قرار گیرد:
- برنامه کوتاهمدت و بلندمدت تأمین آب کشاورزی شهرستان چیست؟
- چه اقداماتی برای افزایش بهرهوری آب و حمایت از باغداران در حال اجراست؟
- وضعیت اراضی کشاورزی در معرض تغییر کاربری چگونه پایش میشود؟
- چه میزان از پروندههای مرتبط با اراضی و مالکیت، تعیین تکلیف شده است؟
- برای اقتصادیکردن ادامه باغداری و کاهش انگیزه فروش زمین چه حمایتهایی پیشبینی شده است؟
پاسخ مستند به این پرسشها میتواند مشخص کند که حفاظت از باغهای شهرستان تا چه اندازه به برنامهای هماهنگ میان مدیریت منابع آب، جهاد کشاورزی، دستگاههای مسئول اراضی و مدیریت محلی تبدیل شده است.
حفظ باغها، حفظ آینده دماوند
باغهای دماوند تنها بخشی از چشمانداز طبیعی منطقه نیستند؛ استمرار فعالیت آنها با تولید محصولات کشاورزی، اشتغال محلی و میراث باغداری شهرستان ارتباط دارد. از این منظر، مقابله با تغییر کاربری غیرمجاز ضرورتی انکارناپذیر است، اما راهکار پایدار زمانی شکل میگیرد که حفاظت قانونی از زمین با مدیریت علمی منابع آب و پشتیبانی عملی از تولیدکنندگان همراه شود.
مسئله اصلی این است که باغدار بتواند با اطمینان از دسترسی به آب، امنیت حقوقی زمین و امکان کسب درآمد، به ادامه تولید امیدوار باشد. آینده باغهای دماوند به تصمیمهایی وابسته است که امروز درباره آب، زمین و حمایت از کشاورزی گرفته میشود؛ تصمیمهایی که نتایج آن باید در عمل و با شاخصهای روشن قابل ارزیابی باشد.
چراغ شرق این موضوع را از منظر مطالبات کشاورزان و پاسخگویی دستگاههای مسئول دنبال میکند؛ زیرا حفاظت از باغهای دماوند زمانی به نتیجه میرسد که هم از تغییر کاربری غیرمجاز جلوگیری شود و هم امکان ادامه فعالیت اقتصادی برای باغداران فراهم بماند.




