اخبار دماوند – اجرای طرح جمعآوری متکدیان از معابر عمومی دماوند، با حضور عوامل گشت انضباط شهری شهرداری و در راستای مصوبات مرتبط با حفظ حقوق عامه و دستور دادستان عمومی و انقلاب شهرستان دماوند، بار دیگر موضوع تکدیگری و آسیبهای اجتماعی مرتبط با آن را در فضای شهری مورد توجه قرار داده است.
بر اساس اعلام شهرداری دماوند، این طرح با تأکید مهدی رضاییمهر، شهردار دماوند، در محدوده بلوار شهید آیتالله خامنهای و چهارراه جهاد اجرا شده و نیروهای گشت انضباط شهری نسبت به شناسایی و جمعآوری متکدیان حاضر در این نقاط اقدام کردهاند.
تکدیگری یکی از پدیدههایی است که علاوه بر تأثیر بر نظم و سیمای شهری، میتواند نشانهای از وجود مسائل عمیقتر اقتصادی و اجتماعی باشد. فقر، بیکاری، بیخانمانی، اعتیاد، سالمندی، بیماری، ناتوانی و در برخی موارد فعالیت گروههای سازمانیافته، از جمله عواملی هستند که ممکن است در شکلگیری یا گسترش این پدیده نقش داشته باشند.
از این منظر، ساماندهی معابر عمومی و جلوگیری از گسترش تکدیگری اقدامی ضروری است؛ اما برخورد با این پدیده زمانی میتواند اثربخشی بیشتری داشته باشد که در کنار اقدامات اجرایی و قانونی، به ریشههای اجتماعی آن نیز توجه شود.
تکدیگری؛ فقط یک مسئله شهری نیست
شهروندان انتظار دارند معابر، چهارراهها و فضاهای عمومی شهر از نظم مناسبی برخوردار باشد. حضور گسترده متکدیان در نقاط پرتردد، بهویژه در محلهایی که شهروندان برای تردد روزانه از آنها استفاده میکنند، میتواند موجب ایجاد مزاحمت، برهم خوردن نظم عمومی و در مواردی شکلگیری چرخهای از وابستگی به درآمد حاصل از تکدیگری شود.
از سوی دیگر، نمیتوان همه افرادی را که در خیابان درخواست کمک میکنند با یک نگاه واحد ارزیابی کرد. ممکن است فردی به دلیل فقر شدید یا شرایط خاص زندگی به تکدیگری روی آورده باشد و فرد دیگری به صورت حرفهای از احساسات شهروندان برای کسب درآمد استفاده کند.
بنابراین، تفکیک میان نیازمند واقعی و تکدیگری حرفهای اهمیت زیادی دارد. برخورد قانونی با تکدیگری سازمانیافته و حرفهای باید در کنار حمایت از افرادی قرار گیرد که واقعاً نیازمند حمایت اجتماعی هستند.
نگاه اسلام به کار و بینیازی
در فرهنگ اسلامی، کار و تلاش برای تأمین معاش جایگاه ارزشمندی دارد و انسان به تلاش، عزت نفس و بینیازی از دیگران دعوت شده است.
در قرآن کریم، در سوره نجم آمده است:
«وَأَن لَّیْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى»
یعنی برای انسان چیزی جز حاصل تلاش او نیست.
این نگاه، اهمیت تلاش و مسئولیتپذیری انسان را یادآوری میکند. در روایات اسلامی نیز کار و کسب روزی حلال مورد تأکید قرار گرفته و کمک به نیازمندان نیز بهعنوان یک وظیفه اخلاقی و اجتماعی مورد توجه قرار دارد.
در همین چارچوب، کمک به یک انسان نیازمند الزاماً به معنای تشویق او به ادامه تکدیگری نیست. گاهی بهترین کمک، ایجاد مسیری است که فرد بتواند از طریق آن دوباره روی پای خود بایستد.
کمک به نیازمند، با تقویت تکدیگری تفاوت دارد
یکی از نکات مهم در مواجهه با تکدیگری، نحوه کمک شهروندان است.
احساس همدردی با فرد نیازمند امری انسانی و ارزشمند است؛ اما اگر کمکهای نقدی بدون شناخت شرایط افراد و به صورت مستقیم در خیابان انجام شود، ممکن است ناخواسته به تداوم حضور افراد در چرخه تکدیگری کمک کند.
جامعه باید میان «حمایت از نیازمند» و «تقویت پدیده تکدیگری» تفاوت قائل شود.
کمک هدفمند از طریق نهادهای حمایتی، خیریههای معتبر و سازوکارهای مشخص میتواند به مراتب اثربخشتر از پرداختهای پراکنده خیابانی باشد؛ زیرا در این صورت امکان شناسایی شرایط فرد، بررسی نیازهای واقعی او و ارائه حمایت مناسب بیشتر خواهد بود.
اشتغالزایی؛ حلقهای مهم در کنار ساماندهی
یکی از مهمترین موضوعاتی که در کنار طرحهای جمعآوری متکدیان باید مورد توجه قرار گیرد، مسئله اشتغال و توانمندسازی است.
اگر فردی توانایی کار کردن دارد اما به دلیل بیکاری و نبود درآمد پایدار به تکدیگری روی آورده است، صرفاً دور کردن او از یک چهارراه مشکل اصلی را حل نمیکند.
برای چنین افرادی، آموزش مهارتهای شغلی، معرفی به فرصتهای کاری، حمایت از مشاغل خرد، تسهیلات اشتغال و استفاده از ظرفیت خیرین و مجموعههای اقتصادی میتواند بخشی از راهحل باشد.
حتی در شهری مانند دماوند که ظرفیتهای مختلفی در حوزه خدمات، کشاورزی، گردشگری، مشاغل فنی و کسبوکارهای محلی دارد، میتوان به دنبال راهکارهایی برای پیوند میان افراد جویای کار و فرصتهای موجود بود.
البته اشتغالزایی برای همه افراد متکدی یک نسخه واحد نیست. سالمندان، افراد دارای معلولیت، بیماران، افراد دارای اعتیاد یا کسانی که فاقد سرپناه هستند، ممکن است ابتدا به خدمات حمایتی، درمانی یا اجتماعی نیاز داشته باشند و سپس در صورت امکان وارد فرآیند توانمندسازی شوند.
مسئولیت فقط بر عهده شهرداری نیست
پدیده تکدیگری ماهیتی فراتر از وظایف مدیریت شهری دارد. شهرداری میتواند در حوزه ساماندهی معابر، گشت انضباط شهری و اقدامات مرتبط با فضای عمومی نقشآفرینی کند، اما حل پایدار مسئله نیازمند همکاری مجموعهای از دستگاههای مسئول است.
نهادهای اجتماعی، حمایتی، بهزیستی، دستگاه قضایی، نیروی انتظامی، مجموعههای خیریه و بخش خصوصی، هر کدام میتوانند در بخشی از این فرآیند نقش داشته باشند.
اگر این زنجیره همکاری شکل بگیرد، فردی که از سطح خیابان جمعآوری میشود میتواند پس از شناسایی، متناسب با شرایط خود به مسیر مناسبی هدایت شود؛ مسیری که ممکن است حمایت اجتماعی، درمان، اسکان، آموزش یا اشتغال باشد.
شهر منظم، شهر انسانی
ساماندهی معابر عمومی فقط به زیبایی شهر مربوط نیست. شهروندان حق دارند در فضاهای عمومی احساس آرامش، امنیت و نظم داشته باشند.
در عین حال، شهر منظم نباید به معنای نادیده گرفتن انسانهایی باشد که به هر دلیل در شرایط دشوار زندگی قرار گرفتهاند.
یک مدیریت شهری موفق میتواند همزمان دو هدف را دنبال کند: حفظ نظم عمومی و حفظ کرامت انسانی.
جمعآوری متکدیان از معابر، در صورتی که در چارچوب قانون و با رعایت حقوق افراد انجام شود، میتواند بخشی از این مسیر باشد؛ اما بخش مهمتر، اقداماتی است که پس از جمعآوری برای ساماندهی واقعی افراد انجام میشود.
نقش مردم در کاهش تکدیگری
شهروندان نیز در این میان نقش مهمی دارند.
اگر جامعه بدون توجه به پیامدهای احتمالی، هر بار به فردی که در چهارراه یا خیابان درخواست پول میکند وجه نقد پرداخت کند، ممکن است به صورت ناخواسته انگیزه حضور بیشتر متکدیان در همان نقاط افزایش پیدا کند.
در مقابل، کمک به نیازمند از مسیرهای مطمئن، حمایت از خیریههای معتبر و مشارکت در طرحهای توانمندسازی میتواند آثار ماندگارتری داشته باشد.
کمک واقعی همیشه آن چیزی نیست که در همان لحظه احساس خوبی ایجاد میکند؛ گاهی کمک واقعی، فراهم کردن فرصتی برای بازگشت یک انسان به زندگی مستقل است.
یک طرح، زمانی موفق است که نتیجه آن ماندگار باشد
اجرای طرح جمعآوری متکدیان در دماوند را میتوان گامی در مسیر ساماندهی معابر عمومی دانست؛ اما موفقیت نهایی چنین طرحهایی زمانی مشخص میشود که بتوانند علاوه بر کاهش حضور متکدیان در نقاط پرتردد، به کاهش زمینههای بازگشت آنان به این وضعیت نیز کمک کنند.
اگر فردی امروز از یک چهارراه جمعآوری شود اما چند روز بعد دوباره در نقطهای دیگر ظاهر شود، مسئله اصلی همچنان باقی است.
اما اگر در کنار اقدامات قانونی، شرایط فرد بررسی شود، نیاز واقعی او شناسایی شود و در صورت امکان مسیر حمایت، درمان، آموزش یا اشتغال برای او فراهم شود، آن زمان میتوان از «ساماندهی» به معنای واقعی سخن گفت.
دماوند مانند هر شهر دیگری نیازمند معابر منظم، فضای عمومی مناسب و رعایت حقوق شهروندان است؛ در کنار آن، جامعه نیز مسئولیت دارد نسبت به افراد نیازمند بیتفاوت نباشد.
راهحل پایدار تکدیگری نه در بیتوجهی به آن است و نه در عادیسازی حضور آن در خیابانها؛ بلکه در اجرای قانون، حمایت هدفمند، حفظ کرامت انسانی، ایجاد فرصت اشتغال و همکاری میان دستگاههای مسئول و مردم شکل میگیرد.
طرح جمعآوری متکدیان میتواند آغاز این مسیر باشد؛ مسیری که اگر با اقدامات حمایتی و توانمندسازی همراه شود، نتیجه آن فقط خلوتتر شدن چند چهارراه نخواهد بود، بلکه میتواند به کاهش یک آسیب اجتماعی و بازگشت بخشی از افراد به زندگی مستقل و شرافتمندانه کمک کند.




