اخبار دماوند - پیشگیری از آسیبهای اجتماعی زمانی میتواند به نتیجهای پایدار برسد که فعالیت دستگاههای اجرایی، نهادهای آموزشی و ظرفیتهای مردمی در کنار یکدیگر قرار گیرند. در این میان، سازمانهای مردمنهاد به دلیل ارتباط مستقیمتر با گروههای اجتماعی، شناخت مسائل محلی و امکان جلب مشارکت داوطلبانه شهروندان، میتوانند نقشی فراتر از حضور در نشستهای اداری ایفا کنند؛ نقشی که تحقق آن به فراهم بودن زمینه فعالیت مستقل، حمایت عملی و تعریف روشن حدود همکاری با دستگاههای مسئول وابسته است.
در شهرستان دماوند نیز موضوع تقویت جایگاه تشکلهای مردمی و استفاده از ظرفیت آنها در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، در سومین نشست شورای توسعه و حمایت از سازمانهای مردمنهاد مورد توجه قرار گرفت. نشستی که در آن، علاوه بر موضوع مشارکت سمنها در برنامههای اجتماعی و فرهنگی، مسائلی مانند آموزش خانوادهها، مواجهه با آسیبهای فضای مجازی، ارتباط تشکلها با دستگاههای اجرایی و ضرورت ارائه پیشنهادهای کارشناسی مطرح شد.
سمنها؛ ظرفیت اجتماعی فراتر از حضور در جلسات
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی چراغ شرق، سومین نشست شورای توسعه و حمایت از سازمانهای مردمنهاد شهرستان دماوند به ریاست حسین آرمودیانمقدم، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرماندار، و با حضور سلیمانی، بخشدار رودهن، مقدسی، رئیس اداره اجتماعی فرمانداری، زعفرانی، مشاور امور بانوان و خانواده فرمانداری، نمایندگان سازمانهای مردمنهاد و اعضای شورا، در سالن جلسات شهید رجایی فرمانداری برگزار شد.
یکی از موضوعات مطرحشده در این نشست، مشارکت نمایندگان تشکلهای مردمی در برنامهریزی و اداره بخشهایی از جلسه بود؛ موضوعی که آرمودیانمقدم آن را نشانهای از بلوغ تشکیلاتی، انسجام، استقلال و ظرفیت سازمانهای مردمنهاد دانست.
این رویکرد از یک جهت اهمیت دارد: مشارکت سمنها زمانی معنا پیدا میکند که نمایندگان آنها صرفاً شنونده تصمیمهای اتخاذشده در دستگاههای اجرایی نباشند، بلکه بتوانند در شناسایی مسائل، ارائه راهکار، طراحی برنامه و ارزیابی نتایج نیز نقش داشته باشند.
البته مشارکت در اداره یک نشست، بهتنهایی معیار کافی برای سنجش میزان اثرگذاری تشکلهای مردمی نیست. آنچه جایگاه واقعی این سازمانها را مشخص میکند، میزان حضور مؤثر آنها در فرایند حل مسائل اجتماعی و امکان تبدیل پیشنهادهایشان به برنامههای اجرایی است.
پیشگیری از آسیبهای اجتماعی؛ ضرورت ورود پیش از تبدیل مسئله به بحران
معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرماندار دماوند در این نشست، با اشاره به ارتباط میان امنیت و پویایی حوزههای اجتماعی و فرهنگی، بر ضرورت ورود بهموقع و ریشهای به مسائل اجتماعی تأکید کرد.
از نگاه مطرحشده در این جلسه، بسیاری از چالشهایی که در صورت بیتوجهی میتوانند به بحران تبدیل شوند، با برنامهریزی مناسب، آموزش و مداخله اجتماعی بهموقع قابل پیشگیری هستند.
این موضوع یکی از محورهای مهم سیاستگذاری اجتماعی در سطح محلی است. برخورد با آسیبهای اجتماعی تنها به اقدامات پس از وقوع محدود نمیشود؛ شناسایی عوامل زمینهساز، افزایش آگاهی عمومی، حمایت از گروههای در معرض خطر و فراهم کردن فرصت مشارکت اجتماعی، بخش مهمی از فرایند پیشگیری را تشکیل میدهند.
در این چارچوب، سمنها میتوانند بهعنوان حلقه ارتباطی میان مردم و نهادهای مسئول عمل کنند. تشکلهایی که با محلهها، خانوادهها، مدارس و گروههای مختلف اجتماعی ارتباط دارند، در صورت برخورداری از برنامه مشخص و پشتیبانی مناسب، امکان شناسایی دقیقتر برخی نیازها و انتقال آنها به دستگاههای اجرایی را خواهند داشت.
آرمودیانمقدم همچنین توسعه برنامههای فرهنگی و اجتماعی، از جمله برگزاری هفتههای فرهنگی، را از جمله رویکردهای فرمانداری برای افزایش نشاط اجتماعی، ارتقای آگاهی خانوادهها و هدایت نسل جوان عنوان کرد.
نسل جدید و فضای مجازی؛ آموزش خانوادهها باید از شعار فراتر برود
یکی دیگر از محورهای مهم این نشست، تحولات مرتبط با نسل جدید، گسترش فناوری و ظهور ابزارهای هوش مصنوعی بود.
آرمودیانمقدم با اشاره به اینکه روشهای سنتی در مواجهه با تمام مسائل نسل جدید پاسخگو نیستند، بر ضرورت توجه به آسیبهای نوین فضای مجازی و آموزش گروههای مختلف سنی تأکید کرد.
گسترش دسترسی به ابزارهای ارتباطی و فناوریهای نوین، شیوه یادگیری، ارتباطات اجتماعی و دریافت اطلاعات را تغییر داده است. کودکان و نوجوانان نیز در کنار فرصتهای آموزشی و ارتباطی این فضا، ممکن است با محتواها و موقعیتهایی روبهرو شوند که بدون برخورداری از سواد رسانهای و مهارت تشخیص، زمینهساز مشکلات فردی و اجتماعی شوند.
در چنین شرایطی، محدود کردن آموزش به دانشآموزان کافی نیست. خانوادهها نیز باید توانایی شناخت تهدیدها، گفتوگو با فرزندان و همراهی آگاهانه با فعالیتهای آنلاین آنها را به دست آورند.
تأکید معاون فرماندار بر آموزش خانوادهها، دانشآموزان و نسل جوان و همچنین تربیت سفیران فرهنگی در مدارس و خانوادهها، از جمله موضوعاتی بود که در این بخش مطرح شد.
با این حال، اثربخشی چنین برنامههایی به چگونگی اجرای آنها بستگی دارد. آموزش عمومی زمانی میتواند به تغییر رفتار منجر شود که متناسب با سن مخاطبان، نیازهای واقعی خانوادهها و نوع استفاده از فناوری طراحی شده باشد. برگزاری نشستهای مقطعی یا ارائه توصیههای کلی، بهتنهایی جایگزین آموزش مستمر و کاربردی نخواهد بود.
در این زمینه، سازمانهای مردمنهاد فعال در حوزه کودک، نوجوان، خانواده و آموزش میتوانند در طراحی کارگاههای مهارتی، برنامههای آگاهیبخشی و فعالیتهای محلهمحور مشارکت داشته باشند.
تعامل سمنها و دستگاههای اجرایی؛ همکاری بدون دخالت در مسئولیتها
یکی از بخشهای قابل توجه سخنان آرمودیانمقدم، موضوع نحوه ارتباط سازمانهای مردمنهاد با دستگاههای اجرایی شهرستان بود.
وی بر ضرورت معرفی رسمی و اطلاعرسانی فهرست سمنها به ادارات تأکید کرد و خواستار آن شد که دستگاههای اجرایی این تشکلها را بهعنوان ظرفیتهایی برای کمک به حل مسائل اجتماعی به رسمیت بشناسند.
همچنین بر پرهیز از نگاههای سلیقهای و سیاسی در تعامل با سازمانهای مردمنهاد تأکید شد. در مقابل، از سمنها نیز انتظار میرود با شناخت وظایف و مأموریت دستگاههای اجرایی، ظرفیت خود را در مسیر همکاری و همافزایی به کار گیرند.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که فعالیت سازمانهای مردمنهاد نه باید به تشریفات اداری محدود شود و نه جایگزین مسئولیت قانونی دستگاههای اجرایی شود.
تشکلهای مردمی میتوانند در شناسایی مسائل، جلب مشارکت شهروندان، ارائه پیشنهادهای تخصصی و اجرای برنامههای اجتماعی نقشآفرینی کنند؛ اما مسئولیتهای قانونی نهادهای دولتی و عمومی همچنان بر عهده همان دستگاهها باقی میماند.
از سوی دیگر، تعامل مؤثر زمانی شکل میگیرد که مسیر ارتباطی مشخصی برای دریافت پیشنهادها، بررسی درخواستها، پاسخگویی به تشکلها و پیگیری توافقهای مشترک وجود داشته باشد.
معرفی فهرست سمنها به ادارات میتواند نخستین گام در این مسیر باشد، اما استمرار همکاری به سازوکارهای اجرایی روشن و ارتباط منظم میان دو طرف نیاز دارد.
نقد کارشناسی و پیشنهاد عملی؛ مطالبهای دوطرفه
آرمودیانمقدم در بخش دیگری از سخنان خود، بر رعایت چارچوبهای حرفهای در بیان دیدگاهها و نقدها تأکید کرد و خواستار تمرکز سازمانهای مردمنهاد بر پیشنهادهای کارشناسی و راهکارهای عملی شد.
این موضوع، در کنار ضرورت به رسمیت شناختن جایگاه تشکلهای مردمی، باید بهصورت دوطرفه مورد توجه قرار گیرد.
از یک سو، سازمانهای مردمنهاد برای اثرگذاری بیشتر باید از ظرفیت تخصصی اعضای خود استفاده کنند، مسائل را با اطلاعات و شواهد کافی مطرح کنند و برای مشکلات اجتماعی راهکارهای قابل اجرا ارائه دهند.
از سوی دیگر، دستگاههای اجرایی نیز باید زمینه دریافت و بررسی این پیشنهادها را فراهم کنند. نقد سازنده زمانی به بهبود عملکرد منجر میشود که امکان طرح آزادانه دیدگاهها، بررسی کارشناسی و دریافت پاسخ روشن وجود داشته باشد.
بنابراین، حرفهای شدن تعامل میان سمنها و دستگاههای اجرایی صرفاً به شیوه بیان انتقاد از سوی تشکلها محدود نیست؛ بلکه نحوه شنیدن، بررسی و پیگیری پیشنهادها نیز بخشی از همین فرایند است.
حمایت از سمنها؛ شناخت نیازها و فراهم کردن زمینه فعالیت
معاون فرماندار دماوند در ادامه، بر ضرورت بیان مشخص نیازها و ظرفیتهای سازمانهای مردمنهاد متناسب با حوزه فعالیت آنها تأکید کرد.
به گفته وی، تشکلها باید نیازهای خود را بهصورت روشن مطرح کنند تا زمینه شناخت بهتر توانمندیهای آنها و فراهم شدن بستر حمایت و همکاری مؤثرتر فراهم شود.
این موضوع میتواند زمینهساز شکلگیری ارتباطی هدفمندتر میان سمنها و نهادهای مسئول باشد. هر تشکل با توجه به حوزه فعالیت خود، ممکن است به امکانات آموزشی، فضای فعالیت، دسترسی به گروههای هدف، حمایت کارشناسی یا امکان مشارکت در برنامههای اجتماعی نیاز داشته باشد.
در عین حال، حمایت از سازمانهای مردمنهاد تنها به تأمین امکانات محدود نمیشود. ایجاد فرصت برای حضور در فرایند تصمیمسازی، دسترسی به اطلاعات مرتبط با مسائل اجتماعی و فراهم کردن امکان اجرای برنامههای مستقل و تخصصی نیز میتواند در تقویت فعالیت این مجموعهها مؤثر باشد.
شفاف بودن معیارهای حمایت و مشخص بودن مسیر درخواست و پیگیری نیز اهمیت دارد تا تشکلها بدانند بر اساس چه ضوابطی میتوانند از ظرفیتهای حمایتی استفاده کنند.
دانشگاهها، هیئتهای مذهبی و معتمدان محلات؛ ظرفیتهای مکمل فعالیت اجتماعی
در بخش پایانی این نشست، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی فرماندار دماوند بر ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاهها، استادان، نخبگان، هیئتهای مذهبی و معتمدان محلات در برنامههای اجتماعی و فرهنگی تأکید کرد.
وی ظرفیت هیئتهای مذهبی و معتمدان محلات را در ارتباطگیری و اثرگذاری بر نسل جوان ارزشمند دانست و بر استمرار جلسات و تقویت همکاری میان مجموعههای مرتبط تأکید کرد.
استفاده از ظرفیت دانشگاهها میتواند پشتوانه علمی و پژوهشی برنامههای اجتماعی را تقویت کند. استادان و متخصصان نیز میتوانند در شناسایی علل مسائل، ارزیابی نتایج و طراحی راهکارهای متناسب با شرایط شهرستان نقش داشته باشند.
در کنار آن، هیئتهای مذهبی و معتمدان محلات به دلیل ارتباط با بخشهایی از جامعه و شناخت مناسبات محلی، میتوانند در انتقال پیامهای آموزشی و جلب مشارکت شهروندان مؤثر باشند.
آرمودیانمقدم همچنین از ضرورت تقویت همکاری میان فرمانداری، شهرداریها، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره ورزش و جوانان و سایر دستگاههای مرتبط سخن گفت.
از برگزاری نشست تا سنجش نتیجه؛ مسئله اصلی پیش روی سمنهای دماوند
آنچه از محورهای مطرحشده در سومین نشست شورای توسعه و حمایت از سازمانهای مردمنهاد شهرستان دماوند برمیآید، توجه به چند موضوع اساسی است: افزایش مشارکت اجتماعی، آموزش خانوادهها، مواجهه آگاهانه با تحولات فضای مجازی، تقویت ارتباط میان سمنها و دستگاههای اجرایی و استفاده از ظرفیتهای علمی و محلی.
با این حال، اهمیت چنین نشستهایی در نهایت با نتایج عملی آنها سنجیده میشود.
برای ارزیابی میزان پیشرفت این رویکرد، موضوعاتی مانند معرفی رسمی و کامل سمنهای فعال به ادارات، مشخص شدن مسیر دریافت و بررسی پیشنهادهای تشکلها، تدوین برنامههای آموزشی مستمر، تعریف پروژههای مشترک و گزارشدهی درباره نتایج فعالیتها میتواند مورد توجه قرار گیرد.
همچنین لازم است مشخص شود هر یک از دستگاههای مرتبط چه مسئولیتی در همکاری با تشکلها بر عهده دارند و چگونه میتوان میزان مشارکت و اثرگذاری آنها را ارزیابی کرد.
پیشگیری از آسیبهای اجتماعی، موضوعی مقطعی و محدود به برگزاری چند برنامه فرهنگی نیست. این حوزه به شناخت مستمر مسائل، آموزش هدفمند، اعتماد اجتماعی، همکاری بینبخشی و استمرار فعالیت نیاز دارد.
سازمانهای مردمنهاد نیز زمانی میتوانند به ظرفیت مؤثری در این مسیر تبدیل شوند که از یک سو مسئولیتپذیری، تخصص و استقلال تشکیلاتی خود را حفظ کنند و از سوی دیگر، امکان مشارکت واقعی در حل مسائل شهرستان برای آنها فراهم باشد.
در نهایت، آنچه میتواند جایگاه سمنها را در دماوند تقویت کند، نه صرفاً تعداد نشستها و تشکلهای معرفیشده، بلکه میزان مشارکت واقعی مردم، کیفیت همکاری دستگاههای مسئول و نتایجی است که در زندگی اجتماعی شهروندان قابل مشاهده باشد.




